null Beeld

ColumnJamal Ouariachi

Een land vol verongelijkte pubers

Jamal Ouariachi

Het Nederlands literatuuronderwijs deugt niet, las ik in een lezersbrief in Het Parool. Het was de zoveelste uiting van het aloude cliché dat een beetje theorie en een beetje nadenken de leeservaring totaal verpesten. ‘Vanaf het moment dat ik moest voldoen aan de literaire leesverplichting’, huilde de briefschrijfster, ‘werd mijn vrijheid van lezen afgepakt en begon ik het plezier erin te verliezen.’ Grote woorden: vrijheid, afgepakt. Terwijl iedereen toch de vrijheid heeft om na schooltijd te lezen wat-ie wil. Maar dat is niet genoeg: ook op school moet totale vrijheid heersen.

Van een scholier accepteer je zo’n vrijheidsbetoog misschien nog – ik weet hoe anti-autoritair ik zelf was als tiener – maar zorgwekkender is dat ook onderwijsbobo’s vrijheid als het hoogste goed lijken te beschouwen. In De Telegraaf las ik een interview met Jaap Scheerens (emeritus hoogleraar onderwijsorganisatie en -management) die samen met Paul Kirschner (emeritus hoogleraar onderwijspsychologie) een Zwartboek Onderwijs heeft opgesteld – een waarschuwing aan politici die nu bezig zijn een nieuw kabinet te vormen. De kwaliteit van het Nederlandse onderwijs holt hard achteruit en de twee hoogleraren zien weinig heil in de plannen van onderwijsorganisaties als de VO-raad. Zo uiten zij kritiek op het ‘gepersonaliseerd leren’, waarbij kinderen zelf hun doelstellingen mogen bepalen.

‘Dit soort onderwijsvernieuwingen’, zegt Scheerens, ‘wordt altijd uitgelegd als een verbetering, want er is meer vrijheid, met minder lesboeken en geen vaste lestijden. Maar dat dit niet werkt, is wetenschappelijk al heel lang aangetoond.’

Vrijheidsfundamentalisme

Niet alleen de lezersbriefschrijfster, ook onderwijsorganisaties pleiten dus voor meer vrijheid, en ik kan me niet onttrekken aan de indruk dat dit symptomen zijn van een bredere maatschappelijke ziekte: die van het vrijheidsfundamentalisme. Dit fundamentalisme staat voor een absolute vrijheid voor het individu, waarbij verplichtingen betekenen dat je vrijheid wordt ‘afgepakt’. De associatie met het verzet tegen het coronabeleid is snel gemaakt. Je mag een café niet binnen zonder QR-code? Je vrijheid wordt je afgepakt! In dit vrijheidsdenken is elk voorschrift of verbod een dictatoriale ingreep.

We lijken vergeten te zijn dat vrijheden alleen kunnen bestaan als er iets tegenover staat: de bereidwilligheid om de maatschappij niet te schaden met jouw vrijheid. De vrijheid van meningsuiting is een groot goed, maar als die de vorm aanneemt van oproepen tot geweld, ga je te ver. Het grondwetsartikel over de onaantastbaarheid van het lichaam waarborgt je vrijheid om je te onttrekken aan een vaccinatieprogramma. Maar pleit dat je vrij van welke maatschappelijke verantwoordelijkheid dan ook? Nooit hoor je eens: ‘Luister, laat ons nou lekker ongevaccineerd zijn, dan doen wij in ruil daarvoor dit of dat, zodat we als samenleving verder kunnen.’

Aan de horizon doemt een land op vol verongelijkte pubers. Soms denk ik: we hebben deze crisis verdiend.

Jamal Ouariachi is schrijver. Behalve­­ romans en verhalen schrijft hij onder meer recensies en columns. Lees hier eerdere columns van Ouariachi terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden