Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een land dat de eigen voortreffelijkheid met het wetboek overeind houdt, moet wel erg onzeker zijn

Opinie

Stevo Akkerman

© Trouw
Column

Omdat in Polen een wet is aangenomen die verbiedt het Poolse volk te betichten van medeplichtigheid aan de Holocaust, dook ik een oude archiefmap in. 

Vergeelde krantenknipsels getuigden van de tijd dat ik als correspondent Oost-Europa doorkruiste en ook de Poolse stad Oswiecim aandeed, beter bekend onder de Duitse naam Auschwitz. Het was januari 1995, bitter koud, en de wereld maakte zich op voor de vijftigjarige herdenking van de bevrijding van het nabij gelegen kamp.

Lees verder na de advertentie

Ik bezocht een ouder echtpaar, Roman en Stanislawa Banko. Gewone Polen in een gewone Poolse flat, maar met een ongewoon verhaal: ze kregen een hoge onderscheiding voor de hulp die ze tijdens de oorlog hadden geboden aan gevangenen van het kamp. Stanislawa smokkelde voedsel en medicijnen, Roman verzamelde inlichtingen over de doodsmachine van Auschwitz, die via de Poolse ondergrondse bij de geallieerden terechtkwamen – zonder resultaat.

Untermenschen

Het leek me belangrijk de geschiedenis van de Banko’s te vertellen, omdat Polen in de buitenwereld wat al te gemakkelijk werd vereenzelvigd met katholiek antisemitisme; dit land had ook een andere kant. Het was in West-Europa überhaupt weinig bekend dat de Slavische volken, en zeker de Polen, wat Hitler betreft Untermenschen waren die geen recht van leven hadden. Ik kon me wel voorstellen dat de Polen zich daaraan ergerden. Wat natuurlijk niet wilde zeggen dat ik ervoor was anti-Joodse schanddaden, zoals na-oorlogse pogroms, te verzwijgen of het Joodse lijden te bagatelliseren. Dat het nog maar de vraag was of president Lech Walesa bij de herdenking de Joden expliciet zou noemen, was onverdraaglijk. Hij deed dat overigens uiteindelijk wel, in afwijking van de geschreven tekst van zijn rede.

De wet die nu een einde moet maken aan alle ambivalentie over het karakter van de Poolse natie zal eerder het omgekeerde bewerkstelligen. De regering in Warschau wekt de indruk dat er iets verborgen moet worden, op straffe van boetes en zelfs gevangenisstraf. Een land dat het wetboek van strafrecht nodig heeft om de eigen voortreffelijkheid overeind te houden, moet wel erg onzeker zijn. 

Een ontkreukeld en gestreken verleden moet overal aantonen dat ‘wij’ beter zijn dan ‘zij’

Polen lijkt daarin paradoxaal genoeg sterk op Israël, dat getergd heeft gereageerd op de historische witwasoperatie van Warschau. Het gaat echter verder dan deze twee landen, wereldwijd woedt een epidemie van nationale identiteitspolitiek, waarbij een ontkreukeld en gestreken verleden moet aantonen dat ‘wij’ nobeler zijn dan ‘zij’.

Menselijkheid

Dit sentiment staat haaks op wat Stanislawa Banko bewoog toen ze de gevangenen van Auschwitz te hulp kwam. “We zagen hen als ze buiten het kamp moesten werken. Wat waren die mensen er slecht aan toe! We moesten iets doen. Of het Polen, Russen of Joden waren, maakte voor ons geen verschil.” Het was deze overtuiging van gedeelde menselijkheid die na de oorlog haar weg vond in verdragen en wetteksten, in Nederland via artikel 1 van de Grondwet. Ik prijs me gelukkig met een minister van binnenlandse zaken die daar pal voor staat.

In zijn columns preekt Stevo Akkerman de 'keiharde nuance' en het 'onverbiddelijke enerzijds-anderzijds'.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Een ontkreukeld en gestreken verleden moet overal aantonen dat ‘wij’ beter zijn dan ‘zij’