Een kerstkransje is geen donut

Beeld COLOURBOX

Columnist Irene van Staveren verslikt zich in een vergelijking van economische metaforen (Opinie, 2 januari), stelt Jos van der Schot, adviseur lokale duurzaamheid. 

Irene van Staveren start met Jan Pen, die de economie ooit vergeleek met een kerstkransje. Doordat de economie geen invloed heeft op de voorkeuren van mensen ontstaat er een gat in het koekje. Consumptiegedrag verandert niet door veranderende voorkeuren, maar doordat mensen de producten van hun voorkeur niet meer kunnen betalen. Ergo: prijzen en inkomens bepalen ons koopgedrag. Tot hier gaat het goed.

Maar als de beeldende beschrijving van het economische kerstkransje de plaats inneemt van de werkelijkheid ontstaan gemakkelijk kromme redeneringen. Dat blijkt uit een terloops tussenzinnetje van Van Staveren: 'Dus de donut, de metafoor die de Britse Kate Raworth onlangs heeft bedacht voor de economie, is gewoon ouwe koek'. 

Andere koek

Het is een bekende valkuil: een kat heeft vier poten, een hond heeft ook vier poten, daarom is een hond een kat. Oftewel, omdat een kerstkransje en een donut allebei een gat in het midden hebben, zullen ze wel hetzelfde zijn. Dat de donut-theorie van Raworth over basisbehoeften gaat en het kerstkransje van Pen over voorkeuren, maakt ze volstrekt verschillend. Het kerstkransje gaat over het succes van de vrije markteconomie, de donut gaat over het falen ervan. That's different cook.

In de rest van haar column uit Van Staveren kritiek op de dominantie van de vrijemarkteconomen die het nastreven van individueel (materieel) genot beschouwen als motor van de collectieve welvaart. Dat daarbij grote inkomens- en vermogensverschillen ontstaan en dat veel individuen in het zwarte gat van de armoede vallen - gebrekkige gezondheid, slechte of geen woning, onvoldoende voedsel, onveiligheid, slecht onderwijs, werkloosheid en sociaal isolement - neemt de neoliberale economie op de koop toe als 'externe kosten'. Ook het feit dat deze economische motor leidt tot klimaatverandering, uitputting van grondstoffen en een giftige leefomgeving, is bijzaak.

Gemiste kans

Van Staveren miste de kans om haar kritiek te verbinden met de 'Donut Economy'. Alleen als we het voor elkaar krijgen om sociale structuren te creëren, die voorkomen dat mensen in het zwarte gat van de armoede vallen én gelijktijdig binnen de ecologische grenzen van de planeet blijven, kunnen we als collectief overleven. Pas dan kunnen we kerstkransjes of donuts als zoete koek slikken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden