null

OpinieCDA

Een kabinet heeft hinderlijke tegenspraak vanuit het CDA nodig

Beeld

Het CDA als coalitie van diverse burgergroepen kan de tegenmacht zijn in een nieuw kabinet, betogen CDA-leden Lans Bovenberg en Bas van Os, respectievelijk econoom en bedrijfskundige aan de Erasmus Universiteit

Het liberalisme heeft ­gezegevierd. Nog nooit stemden zoveel mensen op een liberale partij en zo weinig op een socialistische of confessionele partij. Maar je kunt het ook anders bekijken. Nog nooit leken zoveel partijen in economisch opzicht op de PvdA en in ideologisch opzicht op het CDA. En meer dan in afgelopen decennia stonden CDA-thema’s bovenaan voor de kiezer: zorg, normen en waarden, en een betrouwbare overheid scoorden elk boven de 60 procent in de exitpoll van NOS. Hoger dan sociale zekerheid, onderwijs of wonen. Pensioen speelde slechts bij 40 procent van de kiezers een ­belangrijke rol.

Het gesprek tussen Mark Rutte, Annemarie Jorritsma en Kajsa Ollongren over Pieter Omtzigt – dat geen van de drie gesprekspartners zich herinnert – laat zien dat de VVD en D66 misschien te veel hechten aan het CDA als bestuurderspartij en te weinig aan het CDA als een coalitie van bevolkingsgroepen en maatschappelijke bewegingen. Het CDA is van oudsher een partij die verbonden is met alle sectoren van de samenleving: vakbonden en werkgevers, media en boerenorganisaties, kerken en scholen. De kern van haar filosofie is actueler dan ooit: regel centraal wat echt moet, maar laat burgers zich verder zo veel mogelijk zelf organiseren.

Ja, het is prachtig dat mensen mondiger zijn geworden en beter opgeleid. Maar het goed opgeleide individu blijkt niet minder moralistisch dan vroeger en is misschien nog wel angstiger voor andere meningen dan voorheen. In plaats van ons zelfstandiger te maken, lijkt het individualisme ons meer en meer een speelbal te maken van internetbubbels, ­anonieme overheidsinstellingen en multinationale bedrijven. Om tot ontplooiing te komen, hebben we nu eenmaal anderen nodig op de plaats waar we wonen, of de familie waarin we geboren worden: familie en vrienden, duurzame sociale verbanden en wisselende contacten. ­Alleen binnen een krachtige samenleving waarin burgers zich vrijwillig aan elkaar binden doet een krachtige overheid meer goed dan kwaad. Om betrouwbaar te blijven heeft de staatsmacht de tegenmacht nodig van burgers die zichzelf organiseren.

Land van minderheden

Nederland consumeert overdadig veel nieuws uit de VS en het Verenigd Koninkrijk. Gepolariseerde samenlevingen met een winner takes all-systeem in parlement en regering, bij elkaar gehouden door concentratie van macht en welvaart in de hoofdstad, the capital. Nederland is door zijn geografie en geschiedenis daarentegen wars van absolute macht en van oudsher meer gericht op coalities en consensus. Een land waar de regering niet zetelt in de hoofdstad en religie toch vooral van onderop komt.

Nederland is een land van minderheden, die hun eigen identiteit en vrijheid hebben weten te combineren met de gezamenlijke identiteit van de strijd tegen het water en de vrijheid van meningsuiting voor iedereen, hoe lastig en stuitend soms ook. Alleen samen houden we de polder droog. Het heeft een veelkleurige, gelukkige samenleving opgeleverd, waarin we van jongs af aan leren compromissen sluiten. Een land waarin we de zorg voor kwetsbaren organiseren zonder de gewetensvrijheid van minderheden in te perken. Het kapitaal van de polder is het sociaal kapitaal: het vertrouwen dat we kunnen samenwerken met mensen die anders zijn, met de steun van de overheid als dienende kracht.

Zorg is collectief goed

En zo komen we bij het belangrijkste thema van de Nederlanders dit jaar: de gezondheidszorg. Veel mensen die achter het coronabeleid staan, hebben Rutte met hun stem willen belonen. Anderen kozen juist voor Forum, omdat dat als enige partij een ander geluid liet horen. Wat opvalt is de felheid waarmee elkaars gezichtspunten bestreden worden. Meer en meer blijkt zorg een collectief goed te zijn. De angst die we hebben voor onze geliefden kan ons woedend maken op anderen die hen in gevaar brengen. Dan willen we dat de staat hun medewerking afdwingt. Maar zorg is breder dan alleen het reproductiegetal van het ­virus. Het is ook het mogen sterven in de eigen kring, de gezonde ontwikkeling van jongeren en het welzijn van ondernemers. De concentratie van macht om een virus te ­bestrijden is even noodzakelijk op de korte termijn als bedreigend op de langere termijn. Bestuurders kunnen weleens in de verleiding komen om meer problemen met staatsdwang aan te pakken dan nodig is.

Vanuit het midden

Is het politieke midden in veilige handen bij D66 en VVD? De problemen van onze tijd vragen om oplossingen vanuit het midden. Door een politiek versnipperd land de afgelopen jaren bestuurbaar te houden en met iedereen constructief samen te werken, hebben de liberale partijen het vertrouwen van veel burgers verdiend. Toch zijn we er na wat er in de formatie is gebeurd niet helemaal gerust op. Burgers bevinden zich in een uiterst zwakke positie ten opzichte van de staatsmacht. Vertrouwen vraagt om balans van macht en tegenmacht, van regio en Randstad, van meerderheid en minderheden. Het is zorgwekkend als de VVD en D66 wel met de bestuurderspartij CDA in zee willen, maar niet met een CDA dat bij uitstek stem geeft aan diverse groepen en maatschappelijke belangen.

Hinderlijke tegenspraak

Ook een kabinet met CDA-bestuurders moet vanuit het midden gecontroleerd worden. Wat D66-verkenner Kajsa Ollongren noteerde als een bedreiging voor de stabiliteit van het bestuur, zien wij als de kern van de politieke filosofie van het CDA. Alleen door hinderlijke tegenspraak te waarderen, verdienen bestuurders het vertrouwen dat ze de verleidingen van de macht kunnen weerstaan. Nieuw leiderschap verwerft alleen gezag als het pijn doet. Het waarderen van parlementariërs zoals Pieter Omtzigt is daarom de lakmoesproef voor deelname van de CDA aan een nieuwe regering. We hebben de groene hesjes hard nodig.

Lans Bovenberg is CDA-lid en econoom aan de Erasmus Universiteit en Tilburg University.
Bas van Os is CDA-lid en bedrijfskundige en theoloog aan de Erasmus Universiteit.

Lees ook:

Hoe nu verder met de kabinetsformatie? Acht scenario’s

Een kleine drie weken na de verkiezingen is de kabinetsformatie terug bij af. Sterker: de situatie is alleen maar ingewikkelder geworden, nu Mark Rutte, de grote winnaar, het vertrouwen van de meerderheid heeft verloren. Welke scenario’s zijn nu denkbaar?

Zwabberend CDA weet nog niet hoe het zich moet herstellen, laat staan of het wil regeren

De onrust rond Pieter Omtzigt, het meest besproken Kamerlid van het moment, komt uiterst ongelegen voor het CDA. De partij heeft rust nodig om aan de kabinetsformatie te beginnen.

Marnix van Rij interim-voorzitter van het CDA

Het CDA heeft voormalig partijvoorzitter Marnix van Rij tot interim-voorzitter benoemd tot in ieder geval het congres van komend najaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden