null Beeld
Beeld

ColumnSylvain Ephimenco

Een heldenstatus kan een gevaarlijke stempel krijgen in tijden van wokisme

Sylvain Ephimenco

We weten allang dat eigen roem stinkt. En ook dat we van de slager die zijn eigen vlees keurt niet zoveel moeten hebben. In die zin zie ik geen enkel bezwaar in de correctie die het Verzetsmuseum onlangs toepaste door van ‘verzetshelden’ ‘verzetsstrijders of -mensen’ te maken. Iets anders zou zijn wanneer het Verzetsmuseum zijn veto buiten zijn muren zou uitspreken over deze usance.

De externe blik over deze materie is even vrij als de opinies divers kunnen zijn. Ik weet dat de meningen hierover zijn verdeeld maar ik geloof niet dat er aan de vrijheid van oordeel van ieder ander hier wordt getornd. Bescheidenheid past het museum en dit is prima. Wat zou men niet zeggen wanneer de KNVB Cody Gakpo tot ‘voetbalheld’ zou bombarderen? Of de Europese Commissie eurocommissaris Frans Timmermans als ‘klimaatheld’ zou definiëren?

Zeehelden worden gecanceld

Bovendien is deze kleine stap in vocabulaire in overeenstemming met de in Nederland traditionele benadering van moedige en uitzonderlijke figuren. Zoals auteur Herman Pleij ooit in zijn boek Het Nederlandse Onbehagen schreef: ‘We willen geen helden, en als ze er ongemerkt zijn dan dienen ze te excelleren in gewoonheid. En van heldenverering kan al helemaal geen sprake zijn. Doe maar gewoon dan doe je gek genoeg.’

Ja, een heldenstatus kan in dit land een gevaarlijke stempel krijgen in tijden van onverdraagzaam en revisionistisch wokisme. Want niets zo gemakkelijk als het verleden van de held in kwestie goed door te spitten om met de kennis van nu hem radicaal te deconstrueren. Zie die onfortuinlijke luiden die we te lang ‘zeehelden’ durfden te noemen. Het resultaat? Hun namen moeten van de straatborden en tunnels, hun heldhaftigheid wordt gecanceld en hun standbeelden worden met verf beklad.

Er zijn natuurlijk ook superhelden tegen wie op het eerste gezicht weinig kan worden ondernomen. Jezus Christus heeft voor minstens 2,5 miljard christenen, inclusief uw dienaar, deze status. Maar wacht, ooit zal misschien een wakkere beweging ontstaan die hem dezelfde gebreken als Matthijs van Nieuwkerk zal toedichten. Heeft Jezus zich soms niet van zijn woedende en gewelddadige kant laten zien toen hij met een zweep van touwen de handelaars bij de Tempel verjoeg?

Moed en patriottisme

Maar als je goed oplet is de stap van het Verzetsmuseum, hoewel legitiem, niets meer dan een administratieve voetnoot waar niemand zich aan hoeft te houden. Want het ultieme oordeel ligt in onze handen, als het onvervreemdbare recht te vinden wat we willen vinden. Wat mij betreft mag bijvoorbeeld collega-columnist Babah Tarawally verzetsheld Anton de Kom een verzetsheld blijven noemen, zoals hij dat eerder in een stuk deed.

Je leven riskeren en zelfs verliezen voor een hoger doel, is een heldhaftige daad die zo uitzonderlijk en moedig is in tijden van wrede bezetting, dat het predikaat ‘held’ hier wel op zijn plaats is. Voor mij blijven dus de ‘23 van Trouw’, die in augustus 1944 in Kamp Vught werden gefusilleerd, helden, verzetshelden en ook uitzonderlijke rolmodellen van moed en patriottisme.

Overigens werd mijn blikveld altijd door tal van helden bevolkt. De allereerste was mijn vader die Victor Hugo in een gedicht heeft vereeuwigd: ‘Mon père, ce héros au sourire si doux’.

Drie keer per week werpt columnist Sylvain Ephimenco zijn blik op de actualiteit. Lees zijn columns hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden