OpinieCoronacrisis

Een hand op de schouder is er niet meer bij, en dat zal ons op langere termijn diep raken

Wat doet het met ons als we elkaar niet meer mogen vasthouden, strelen, aanraken en voelen, vraagt freelance zorgjournalist en schrijfster Gonny ten Haaft zich af.

Huidhonger. Kort geleden zag ik een prachtige documentaire op NPO met deze titel. Huidhonger, het woord zegt het al. De huid heeft honger, honger naar aanraking, honger naar lichamelijk contact.

De documentaire raakte mij diep. Ik herkende mij in de beelden: ik heb deze honger zelf gehad. Gek genoeg wist ik alleen niet dát ik deze honger had.

Nog elke dag ben ik dankbaar dat twee GGZ-professionals deze honger bij mij zagen, deze honger bij mij voelden. Ik had maandenlang verschrikkelijke, gekmakende pijn. Door lichamelijk contact, lichamelijke therapie, is deze pijn langzamerhand verdwenen.

Door een combinatie van omstandigheden werd ik begin 2016 ernstig ziek. Chronische stress was, denk ik, de belangrijkste oorzaak. Ik kreeg een ernstige depressie en pijn. Pijn zodat ik niet meer kon zitten, kon lopen. Zelfs de sterkste pijnstillers hielpen niet. Zowel lichaam als geest was volledig uit balans. Natuurlijk, want lichaam en geest zijn één.

Spanning, wanhoop, angst en machteloosheid

Hulpverleners in de somatische en geestelijke gezondheidszorg wisten niet meer wat ze met me aan moesten. Voor mijn gevoel ging ik van het kastje naar de muur, totdat een therapeut op het gebied van SOLK – somatisch onverklaarde lichamelijke klachten – op mijn pad kwam. Hij is een expert in non-verbale communicatie: hij zag aan mij waar de spanning zat, hij voelde mijn wanhoop, angst en machteloosheid.

Zelf voelde ik in die tijd niks meer. Mijn lichaam én mijn geest waren niet meer te beroeren. Door lichamelijke therapie ben ik langzaam weer gaan voelen. Het was een helende therapie met al mijn kleren aan, behalve mijn sokken.

Voor mij was dit een wonder. Door lichamelijke therapie – aanraking – kon ik woede, frustratie, angst, diep verdriet en eenzaamheid gaan voelen en verwerken. En ja, ik besef dat dit soft klinkt. Ik had zelf ook niet gedacht zulke woorden ooit te zullen gebruiken.

De kracht van de lichaam-geest-interactie

Vanzelfsprekend ben ik mij hier in de afgelopen jaren in gaan verdiepen. Als (nuchtere) journalist schrijf ik al dertig jaar over gezondheid en zorg, maar hoe sterk deze lichaam-geest-interactie is, heeft mij compleet verrast. Vanuit deze kennis én mijn persoonlijke ervaringen maak ik mij nu zorgen: we mogen elkaar immers niet meer aanraken. Zowel in ons persoonlijk leven als in de zorg is fysiek contact nu verboden.

Na enkele weken physical distancing zijn we zelfs bang geworden voor contact. We lopen met grote bogen om elkaar heen, we manen elkaar met oogcontact uit de weg te gaan. Ouderenpsychologen signaleren al meer pijn bij mensen met dementie; mensen met psychiatrische problemen melden meer angst, stress en onveiligheid.

Over het belang van lijfelijk contact is steeds meer kennis, ook wetenschappelijk. Niet alleen onze geest, maar ook ons lichaam heeft behoefte aan geruststelling en troost, aan veiligheid, geborgenheid en steun. Mijn GGZ-behandelaren hebben mij onderliggende literatuur laten lezen – er ging een wereld voor me open.

Velen worden niet meer gezien

Vandaar dat ik mij zorgen maak. Kwetsbare ouderen, mensen met psychische problemen, mensen met een meervoudige of verstandelijke beperking, kinderen met lichamelijke en geestelijke beperkingen moeten het nu met een online behandeling doen. GGZ-instellingen en ziekenhuizen zien zich genoodzaakt patiënten met zware psychiatrische problemen naar huis te sturen – velen van hen zullen nu niet meer worden gezien.

En let op dit woord ‘gezien’. Mijn therapeuten zagen mij, dat voelde ik elke sessie opnieuw. Zij zagen mijn (gestreste) voeten zenuwachtig op en neer gaan, mijn gespannen billen op een stoel heen en weer schuiven, mijn verkrampte schouders verder omhoog gaan. Een hand op die schouder deed voor mij wonderen – ik voel de kracht van die aanraking nog steeds.

Zo’n hand op de schouder is er voor velen niet meer bij. Op korte termijn is dit begrijpelijk, maar op langere termijn zal ons dit diep raken. Ik denk dat de effecten van alle maatregelen die ons sociale, fysieke en zintuigelijke contact verhinderen, sterk worden onderschat. Wat doet het met ons, dat we elkaar juíst in deze maanden niet meer kunnen vasthouden, strelen, huggen, ruiken en voelen?

Ik hou mijn hart vast.

Lees ook

Als bezoek voor verpleeghuisbewoners wegvalt, brokkelt hun identiteit af

Het lijkt er sterk op dat verpleeghuisbewoners eerder maanden dan weken geen bezoek mogen ontvangen. ‘Bezoek helpt om je volwaardig te voelen, zegt ouderenpsycholoog Sarah Blom.

Huidhonger, je zou een wildvreemde willen omhelzen

Zo stil in het stadje. De nieuwe maatregelen zijn van kracht, de mensen bewegen, meest los van elkaar, als figuren in een wereld van animatie. Of als in een compositie. Ze vullen het doek, maar zo gerangschikt dat ze het landschap groter doen lijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden