Column

Een grote mond verdient een scherpe pen

Beeld afp

Pas ná de verkiezingen nam Margaret Sullivan, columniste van The Washington Post, de analyse van de grote Amerikaanse investeerder Peter Thiel ter harte, dat de gevestigde media Trump 'altijd letterlijk nemen, maar nooit serieus'. Voor veel kiezers is dat andersom: zij nemen Trump serieus, maar niet letterlijk.

Zij verwachten dus helemaal niet dat hij een muur gaat bouwen langs de grens met Mexico. De journalisten wilden daar alles over weten, maar zijn kiezers hebben de belofte volgens Thiel simpelweg verstaan als de aankondiging van een strenger immigratiebeleid.

Het is een intrigerende kijk, die zonder twijfel een rol zal spelen in het zelfonderzoek waaraan media, opiniepeilers, politici en strategen zich zullen onderwerpen. Wij kennen dat uit de post-Fortuynperiode. Een van de resultaten is nog dagelijks zichtbaar in de wijze waarop het 'NOS Journaal' het nieuws presenteert: gemeenzaam, bijna terloops, ontdaan van de autoriteit en formele dwingendheid uit vroeger dagen.

Twee politieke problemen

Sullivan is genadeloos voor zichzelf en haar collega's. Zij spreekt van 'een misser van mythische omvang'. Tegelijk wijst zij op de paradox dat ook The New York Times en The Washington Post geen dag meer zonder Trump in de kolommen zijn verschenen, sinds hij aankondigde voor het Witte Huis te gaan. Ook dit komt bekend voor: maakten de media Fortuyn groot?

Als Thiel gelijk zou hebben, dan zijn er twee stevige politieke problemen. Het eerste is dat het voor een democratie niet best is als de ene helft van de samenleving de andere helft niet meer verstaat. Mag het de media worden verweten dat zij de hyperbolen en metaforen van Trump heeft misverstaan, althans niet goed heeft kunnen doorgronden in de context van een broeiende onvrede? In zekere zin, als je bedenkt dat de politie van Bazel eind 2001 een componist van zijn bed lichtte, omdat hij had uitgeroepen dat alle operahuizen in Europa moesten worden opgeblazen.

Of namen de media Trumps uitspraken terecht letterlijk, omdat zij vanwege hun bruuskerende inhoud een directe betekenis hadden voor groepen in de samenleving? Niet alles valt onder het kleed te vegen van verkiezingsretoriek, die je nu de buit binnen is weer zou moeten relativeren of zelfs vergoeilijken. Het is ironisch dat degenen die uit naam van 'het volk' duidelijkheid eisen van politici nu voor deze mistige vluchtweg kiezen.

Te heet onder de voeten

Het is goed te begrijpen als politiek wordt verstaan als strijd om de macht, maar de retoriek schept ook feiten, zoals Brexit, die op hun beurt weer om bestuurlijke antwoorden vragen. Ik houd er niet van lichaamstaal te betrekken in een analyse, maar ik kon me niet aan de indruk onttrekken dat Trump na zijn verkiezing leek gekrompen onder de verantwoordelijkheid die onverwacht, vermoedelijk ook voor hem, op zijn schouders was gevallen.

Dat is speculatie. De vaandelvlucht van de Britse populist Nigel Farage na zijn succesvolle campagne voor een Brexit was een feit, net als in 2012 de keuze van Wilders voor het hazenpad toen het hem in de keuken van het Catshuis te heet werd. If you can't stand the heat, get out of the kitchen, zei de Amerikaanse president Truman, toen zijn staf zich beklaagde over de kritiek op diens beleid.

Verdeeldheid

Deze feiten brengen het tweede probleem in beeld: het gaat populisten dankzij hun overdrijving gemakkelijk af campagne te voeren tegen een vermeende 'politieke elite', maar die kracht slaat om in zwakte zodra het aankomt op verantwoordelijkheid. Dan doet zich het gebrek gelden aan een coherent program, de ruggesteun van een ervaren partij en aan het vermogen electorale macht politiek vorm te geven en om te zetten in resultaten. In Nederland hebben de LPF en de PVV die zwakte gedemonstreerd. Prozaïsche polderpolitici als Arie Slob, Bram van Ojik en Alexander Pechtold hielpen het land uit de brand, toen Wilders in 2012 wegliep en de regering op een crisis afstevende. Zij leverden daarmee het beste bewijs dat de tegenstelling volk-elite onzin is, een politieke constructie van degenen die namens het volk zeggen te spreken maar aan invloed van wie dan ook geen boodschap hebben.

Hét volk bestaat net zomin als dé elite. Zoals het NOS Journaal is getransformeerd tot een praatje over de heg, zijn hedendaagse politici mensen die ieders buren kunnen zijn, wat nationalisten als Baudet en Cliteur ook beweren.

Op het presidentschap van Trump is dus nauwelijks een peil te trekken. Dat hij met zijn grote mond de natie op gevaarlijke wijze heeft verdeeld, is een feit dat de media, zoals het hoort, scherp in beeld hebben gebracht. Dat de kiezers hem desondanks in het Witte Huis hebben gekozen, is de media niet aan te rekenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden