OpinieLinkse samenwerking

Een fusie op links vergt ideologisch cement, en dat kost tijd

null Beeld
Beeld

Na het magere verkiezingsresultaat riepen PvdA-prominenten meteen op tot een fusie met andere linkse partijen. Maar een fusie als electorale noodoplossing gaat niet werken, waarschuwt Maarten van den Bos, secretaris van de Banning Vereniging.

Het lijkt een politieke traditie geworden: na de verkiezingen roepen verschillende PvdA-prominenten op tot het opheffen van de partij. Nu doorpakken: fuseren met GroenLinks, SP of beide.

Maar is het wel verstandig om op basis van sentiment per direct verregaande stappen te zetten? De uitslagen zijn net bekend, maar twee conclusies dringen zich toch al op. Ten eerste het belang van toeval. De winst van D66 valt zeker toe te schrijven aan een knappe eindsprint van Sigrid Kaag. Maar die werd wel versterkt door positieve aandacht aan de talkshowtafels en enig geluk. Wat als Kaag in het slotdebat niet door Wilders was uitgemaakt voor verrader, maar door Ploumen aangesproken op de ratten die in Moria aan babyvoetjes knagen? Had dat mogelijk een deuk geslagen in de belofte van ‘nieuw leiderschap’?

Ten tweede – het is door verschillende beschouwers al opgemerkt – hebben de linkse partijen noch de weifelende aanpak van corona weten te politiseren, noch een overtuigend vergezicht van het Nederland na de pandemie voor het voetlicht weten te brengen. Dat los je niet op met een overhaaste fusie, zeker niet wanneer die is ingegeven door electorale overwegingen. Wat nodig is, naast het onderkennen dat het toeval links niet gunstig gezind was, is een nieuw politiek perspectief. Dat wil niet zeggen dat linkse samenwerking een slecht idee is, alleen niet als electorale noodoplossing.

De 'doorbraak’ na de oorlog lukte door lange voorbereiding

Om die stelling kracht bij te zetten, is het goed om naar het verleden te kijken. Interessanter dan de vaak genoemde, maar mislukte poging in de jaren zeventig om tot een Progressieve Volkspartij te komen is de zogenoemde ‘doorbraak’ na de Tweede Wereldoorlog. De PvdA ontstond toen als fusiepartij. Hoewel de eerste naoorlogse verkiezingen een teleurstellend resultaat opleverden, bleek de fusie bestendig.

Waarom lukte het toen wel? Belangrijkste is dat de doorbraak gedragen werd door zowel de urgentie van het moment als een lange voorbereiding. Een van de architecten ervan, Willem Banning, wees zijn partijgenoten daar direct na de tegenvallende verkiezingen van 1946 al op. Banning was, als dominee in de Nederlandse Hervormde Kerk, begin jaren dertig toegetreden tot het bestuur van de SDAP. Vanuit die positie werkte hij met anderen onvermoeibaar aan een nieuw toekomstperspectief. In die arbeid lag de basis van de latere, succesvolle fusie.

Politieke samenwerking vraagt om een gevoel van urgentie en een langere aanloop. Om concrete oplossingen en een onderbouwing middels een gefundeerde visie op mens en samenleving te krijgen. Zonder ideologisch cement is linkse samenwerking als metselen met alleen stenen. Leuk zolang de zon schijnt.

Elkaar vasthouden tijdens de formatie

In plaats van nu om het hardst te roepen om een snelle fusie, zou het goed zijn eerst eens na te denken over zowel de concrete politieke uitdagingen van het moment als een dieper gravend perspectief op mens en samenleving. Dat kan, zeker op basis van de verkiezingsprogramma’s van GroenLinks en PvdA, prima in samenwerking. Elkaar vasthouden tijdens de formatie is een goed begin. Woordvoerderschappen delen ook, omdat het de slagkracht van fracties versterkt. Gezien de stroom aan rapporten waarin de kwaliteit van de parlementaire controle wordt gekraakt, is dat geen overbodige luxe.

Ondertussen kan een begin gemaakt worden met het formuleren van een nieuw perspectief op de toekomst van linkse politiek. Het inzicht van Piketty, dat geen van de grote uitdagingen van vandaag kan worden aangepakt zonder de groeiende ongelijkheid een halt toe te roepen, kan daarbij uitgangspunt zijn.

De urgentie is duidelijk. Niet alleen omdat de verkiezingsresultaten voor heel links tegenvielen, maar vooral omdat de heersende politieke consensus nu slechts uitgedaagd wordt door radicaal rechtse partijen. Wil links daar iets tegenover zetten, is samenwerking nodig. Maar dan niet op basis van electorale kansberekening alleen.

Lees ook:

Op eigen kracht redt een linkse partij het niet meer

Ze konden vier jaar vrijuit oppositie voeren tegen een centrumrechts kabinet en toch dreigt er volgende week een zeer mager verkiezingsresultaat voor PvdA, GroenLinks en de SP. Is er nog toekomst voor links?

De geschiedenis leert: een linkse fusie gaat niet ‘van hopsakee’

Alleen als ze samengaan kunnen de linkse partijen weer echt meetellen. Maar de geschiedenis leert dat een fusie een kwestie van lange adem is, schrijft politiek historicus Harm Kaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden