null

OpinieParticipatiewet

Een foutje maakt je nog geen fraudeur of probleemgeval

Beeld Trouw

Repareer de Participatiewet. Maar laten we vooral weer een gezond mensbeeld ontwikkelen, is de oproep van Marleen van der Kolk (Stichting Zwerfjongeren), Danielle Arets en Jessy de Cooker (het Beelddepot) op basis van ervaringen van dak- en thuisloze jongeren.

Marleen van der Kolk en Danelle Arets en Jessy de Cooker

Het Nederlandse systeem van uitkeringen, toeslagen en extra regelingen voor mensen met lage inkomens is aan een drastische vereenvoudiging toe, stelt de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). De Participatiewet, in 2015 ingevoerd, moet ‘fundamenteel worden herzien’, aangezien de wet op dit moment te veel uitgaat van wantrouwen en een verkeerd mensbeeld. Dat laatste is vooral van groot belang: eenmaal bestempeld als fraudeur is het verdomd lastig om zo’n label kwijt te raken.

Begin dit jaar stuurde staatssecretaris van sociale zaken en werkgelegenheid Bas van ’t Wout al een brief om aandacht te vragen voor de hardheid rondom de Participatiewet. Hij roept daarin op om kritisch te kijken naar de huidige wet- en regelgeving rondom overtredingen. Er zou meer maatwerk mogelijk moeten zijn. De overheid moet responsiever optreden naar haar burgers, zo schrijft hij.

De hardheid wordt echter niet alleen veroorzaakt door starre wet- en regelgeving. Ook de manier waarop er gesproken wordt over burgers die regels overtreden of een vergissing maken moet op de schop. In ons onderzoek naar beeldvorming rondom dak- en thuisloze jongeren (hetbeelddepot.nl) zien we dat er vanuit beleidsmakers en media vaak een neiging bestaat hen af te schilderen als probleemjongeren. De huidige regelgeving werkt dat in de hand.

Zo zijn er tal van maatregelen waar jongeren in nood gebruik van kunnen maken, maar om daarvoor in aanmerking te komen moeten ze zichzelf ‘een rugzakje’ aanmeten.

Leuren

Tekenend zijn de ervaringen van Ken. Hij is een van de jongeren die ons als ervaringsdeskundige adviseert. Zijn ouders overlijden wanneer hij 17 jaar oud is. “Ik kon nergens aanspraak op maken,” vertelde hij. “In Nederland geldt de onderhoudsplicht waardoor je als jongere tot 21 jaar een beperkte uitkering ontvangt. De wet gaat er namelijk van uit dat ouders voor je zorgen. Ik ben toen bij diverse afdelingen gaan leuren. Als je namelijk eenmaal zegt dat je dakloos bent, of een psychisch probleem hebt, is er plotseling wel geld voor je. Ondertussen heb je wel tal van labels aan je broek hangen.”

Die stigmatiserende labels kunnen het zelfvertrouwen danig aantasten, blijkt uit onderzoek van Frank van Steenbergen van onderzoeksinstituut Drift. Eenmaal betiteld als fraudeur of probleemjongere sta je immers al op een 10-0 achterstand; het is aan jou om het tegendeel te bewijzen. Mensen in een achterstandssituatie kampen vaak al met een laag zelfbeeld. Ze betitelen als ‘net-niet winnaar’, ‘probleemgeval’ of ‘krepeergeval’ – in het geval van dakloze mensen komen we deze termen veel tegen – helpt ze niet uit die situatie te ontsnappen. Sterker nog, het drukt ze verder in het moeras der onzekerheden.

Hard aangepakt

Tegen de context van een sterk liberaal bewind is afgelopen jaren te veel focus komen te liggen op eigen initiatief en zelfredzaamheid. Mensen die daar niet toe in staat zijn worden ‘hard’ aangepakt. Weg met de belastingfraudeurs, de uitkeringstrekkers, de systeemprofiteurs! Met het aanpakken van degenen die willens en wetens de wet overtreden zijn we afgelopen jaren degenen die onwillens een ‘fout’ maken uit het oog verloren.

Het wordt dan ook de hoogste tijd dat we voorbij het wantrouwen gaan denken, de Participatiewet repareren en weer een gezond mensbeeld ontwikkelen. Sociale Zaken opteert samen met de VNG voor een Signaleringspunt om knelpunten in de Participatiewet actief te bespreken.

We juichen dit initiatief toe. We willen er daarbij op wijzen dat we niet alleen naar een humaner beleid maar vooral naar mensgerichter taal- en beeldgebruik moeten kijken. Weg met wantrouwige termen als ‘profiteurs’. Laten we met respect over deze medeburgers en medemensen praten en werken aan maatwerk in ons systeem en onze taal.

Iemand met problemen is geen probleemgeval en een foutje maakt je geen fraudeur.

Lees ook:

De Participatiewet moet op de schop, vinden gemeenten: ‘Te veel wantrouwen’

Het systeem van uitkeringen en toeslagen moet fundamenteel anders, vinden de Nederlandse gemeenten. Mensen met een minimuminkomen komen nu te vaak in de knel, constateren zij.

Gerard Sangers (63) werd vermorzeld door de Participatiewet: ‘Ook ik ben beschuldigd van fraude’

Gerard Sangers raakte in 2011 zijn baan kwijt. Hij werkte keihard om uit de bijstand te komen en nam drie nulurencontracten tegelijk aan. Inmiddels resteert het gevoel dat hij toch het moeras is ingezogen. Hij schreef er een boek over. ‘Uiteindelijk heb ik met werk moeten stoppen, omdat het niet meer te betalen was.’

De zwervers van nu: een bont gezelschap op straat

Daklozen als verfomfaaide, in zichzelf pratende mannen? Dat beeld moet op de helling, blijkt uit een fotoserie van daklozen in Den Haag, waar het druk wordt op straat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden