Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een feit meer of minder telt niet in de discussie over Zwarte Piet

Opinie

Adri Vermaat

© Maartje Geels
Ombudsman

Uit de lezersreacties op de berichtgeving in Trouw over Zwarte Piet sprak verdeeldheid, die parallel loopt met de gevoelsthermometer van de samenleving bij dit onderwerp. Er was lof, relativering, chagrijn én kritiek.

Dit laatste betrof in de ogen van sommige lezers eenzijdige berichtgeving, ten faveure van tegenstanders van Zwarte Piet. Een ander verwijt was dat de redactie de discussie oppookte, met name door een artikel over het demonstratierecht op de voorpagina te plaatsen.      

Lees verder na de advertentie

Dat berichtgeving over de Pietenkleur onder het vergrootglas van veel lezers ligt, zegt ook iets over hun mate van betrokkenheid bij de krant. Sommigen maanden de redactie van achter de computer voor altijd te stoppen met berichten over Zwarte Piet. ‘De media hebben schuld aan de escalatie, stop ermee’, schreef een abonnee. ‘Alleen met praten en luisteren is een oplossing mogelijk.’ 

De journalist als robot bestaat (nog) niet en er zal altijd een mate van subjectiviteit blijven in zijn verhalen

Een ander verweet de redactie dat zij voorstanders van Zwarte Piet ‘vol uit de zak’ gaf, maar dat zij een juridische stap van actiegroep Majority Perspective om de intocht in Zaandijk te verbieden vrijwel onvermeld liet. Dat verzuim, als dat het al was, zou kunnen duiden op vooringenomenheid.  

Veronderstelde lankmoedigheid

Dat de opvattingen over het begrip objectiviteit in de journalistiek en ook daarbuiten nogal verschillen, maakt het voor een redactie niet eenvoudiger. Mij komt het voor dat finale onafhankelijkheid in de journalistiek een droom is die bedrog blijkt. Dit heeft niets met wantrouwen jegens collega’s te maken of veronderstelde lankmoedigheid. Het heeft alles van doen met de wetenschap dat journalisten die ooggetuige zijn van bepaalde nieuwsfeiten, zich daarover een eigen mening vormen die hen helpt bij de berichtgeving. Ze moeten feiten interpreteren en toch kunnen ze, afhankelijk van de omstandigheden, lang niet altijd alles overzien. 

Zoveel mogelijk streven naar onafhankelijke journalistiek lijkt me hierom realistischer, zeker bij (straat)-reportages. Dat bijzondere genre vraagt naast weergave van de voornaamste feiten een eigen, journalistieke afweging en bij de uitwerking strengheid in het selecteren. Wat ‘moet’ zeker in de reportage en wat ‘secondair’?

Bij incidenten in een vooraf al redelijk gespannen sfeer met duizenden volwassenen en kinderen gebeurt zoveel dat een journalist in zijn berichtgeving tot keuzes wordt gedwongen. Keuzes betekent in de journalistieke praktijk dat er geen plek is voor alle feiten. Die keuzes zijn per definitie subjectief. De journalist wikt en weegt omdat hij niet wil dat zijn beslissingen ten koste gaan van de inhoud van zijn verhaal. De journalist als robot bestaat (nog) niet en hierom zal er altijd een mate van subjectiviteit blijven in zijn verhalen.

Voetnoot

Omgekeerd is de lezer evenmin een robot. De een prijst het objectieve verslag in Trouw over de intocht in Rotterdam van Sinterklaas en het stevige ingrijpen daar van de politie om voor- en tegenstanders van Zwarte Piet uit elkaar te houden. Goed van de journalist dat hij niet alleen oog had voor de enkele schermutseling, maar ook zijn oren openhield voor reacties, mailde een ooggetuige van het incident. Maar een andere ooggetuige stoorde zich juist aan de volgens hem ‘volledig eenzijdige’ berichtgeving in Trouw. Zo miste hij in de krant de waarneming dat aan de Erasmusbrug een anti-Piet-spandoek hing. Dit terwijl dat doek een rol speelde bij het incident op de brug. 

Een jaar geleden gebeurde exact hetzelfde. Ook toen in Trouw geen aandacht voor een doek met dezelfde tekst aan dezelfde brug bij dezelfde gelegenheid. Voor enkele voorstanders van Zwarte Piet is dat verzuim ook dit keer aanleiding om de redactie eenzijdige berichtgeving te verwijten. In de totale Piet-productie is die misser wat mij betreft toch een voetnoot. 

Reageren? Stuur een mail aan Ombudsman@trouw.nl.

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma’s en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie. Zijn eerdere artikelen leest u op trouw.nl/ombudsman.

Lees ook:

‘Bij het eerste verzet tegen Zwarte Piet dacht ik: Waar gaat dit over? Maar ik was snel om.’

Is het debat over Zwarte Piet wat opgeschoten, vroeg opiniechef Monic Slingerland aan Trouw-lezers. Uit de reacties blijkt dat de bereidheid om Zwarte Piet aan te passen groot is, maar verwijten van racisme en pro-Zwarte-Piet-gedram werken averechts. 

Deel dit artikel

De journalist als robot bestaat (nog) niet en er zal altijd een mate van subjectiviteit blijven in zijn verhalen