OpinieOnderwijsachterstand

Een driejarige brugklas? Zijn we de mislukte middenschool vergeten?

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

In 1975 dacht het kabinet Den Uyl nog dat je gelijkheid kon bevorderen door leerlingen langer bij elkaar te zetten. Dat mislukte. Waarom kiest de Onderwijsraad dan weer voor zo'n bizar plan, vraagt Ferry de Rijcke, projectmanager en adviseur onder meer op onderwijsgebied.

Er is alle reden om ons onderwijs drastisch te verbeteren. Onlangs heeft de Onderwijsinspectie in haar jaarlijkse verslag weer eens indringend laten zien dat het niet goed gaat: te veel kinderen blijven achter en te veel kinderen verwerven onvoldoende basiskennis en -vaardigheden. Helaas kiest de Onderwijsraad in haar nieuwste advies ervoor om de kwaliteit te verbeteren door invoering van een driejarige brugklas. Iedereen die zich de historie van de Middenschool herinnert moet zich afvragen waarom het nu wel zou gaan lukken.

Sympathiek plan

De middenschool, nagestreefd door Van Kemenade in het kabinet-Den Uyl (1973-1977), is nooit iets geworden. Enerzijds omdat er geen politiek-maatschappelijke consensus over was. Zo moest de VVD er niets van hebben. Maar het lag breder: heel veel ouders voelden er niets voor hun kinderen voor wie gezien hun prestaties op de basisschool een duidelijke keus voor de hand lag, naar een school te sturen waar vooral gewerkt werd aan het wegwerken van achterstanden van kinderen voor wie dat niet zo was. Het plan was sympathiek, maar niet ten koste van hun kind.

En er was nog een anderzijds: differentiëren in onderwijsinhoud, leertempo, leerstrategieën en vakinhoud is heel lastig, zeker bij klassen van 25-30 leerlingen. Scholen en leraren zagen eenvoudigweg niet hoe dat te doen. Waar het geprobeerd werd, waren de resultaten op z’n zachtst gezegd gemengd. Dat gold ook in andere landen. Ik heb in Frankrijk gezien dat de brede brugklas in de gemiddeld veel grotere scholen niet veel voorstelde: er werden gewoon klassen naar niveau georganiseerd binnen de school.

Gymnasium vanaf de vierde klas

Voor zover ik de plannen nu kan beoordelen – uitsluitend op basis van de krant – is er van deze ervaringen in het geheel niets geleerd. Wat houdt het nieuwe systeem in voor categorale gymnasia? Eenvoudig, zij kunnen met leerlingen aan de slag vanaf leerjaar vier. Wil je verzet organiseren, dan moet je het zo doen.

Wat vooral opvalt is de zeldzaam naïeve manier waarop de Onderwijsraad stelt dat er binnen de klas meer zal worden gedifferentieerd: leerlingen kunnen op verschillende niveaus vakken volgen. Juist dat is duivels moeilijk, zeg maar onmogelijk gebleken. En hoe langer je kinderen bij elkaar houdt, hoe hoger de eisen aan differentiatie, en hoe lastiger om dat te realiseren.

Volgens lid van de Onderwijsraad Herman van de Werfhorst, die zich baseert op internationale onderzoeken, werkt later selecteren: het zorgt voor meer gelijke kansen. En op de vraag of dat niet ten koste gaat van slimme leerlingen is zijn antwoord: “Daar lijkt het niet op”. Er zijn inderdaad altijd scholen die dit redden, maar het is voor heel veel scholen onhaalbaar. Het is alsof ik de middenschool-adepten van 1975 weer hoor. Flinterdun onderzoek waarmee de school wederom in een volstrekt ongefundeerd veranderplan wordt geduwd.

Meer expertise op school

De kerngedachte achter dit plan deugt niet: achterstanden los je niet op door structuuraanpassingen. Investeer in meer personeel en meer expertise op scholen: remedial teachers, leerpsychologen, onderwijsassistenten. Alleen op die manier kun je alle leerlingen individueel aandacht geven en ze helpen te komen op het niveau dat ze aankunnen.

En zo kun je ook differentiëren in wat kinderen leren en ze helpen meer praktisch of juist theoretisch te leren. Er zijn goede voorbeelden van, zoals in Finland. En benut de mogelijkheden van digitale middelen. Daar zijn geweldige mogelijkheden om te differentiëren, in elk opzicht. De sluiting wegens Covid-19 heeft scholen daarin een enorme impuls gegeven.

Het voorstel is bizar. Hoe breder de samenstelling van een klas, hoe lastiger voor leraren om aan al die verschillen recht te doen. En toch wordt dat als de oplossing voor onderwijsachterstanden gepresenteerd. In het belang van het onderwijs, en dus van ons allemaal: ga geen energie verspillen aan discussies over en ingrepen in de structuur van het onderwijs. Besteed de 8,5 miljard euro die beschikbaar komt aan meer personeel, gespecialiseerde en digitale hulp.

Lees ook:

De Onderwijsraad ziet het liefst gemengde klassen. Hebben de exclusieve categorale gymnasia dan nog wel een toekomst?

Kinderen moeten onderling mengen, is het devies van de Onderwijsraad. Hebben de exclusieve categorale gymnasia dan nog wel een toekomst? Classicus en gymnasiumkenner Diederik Burgersdijk geeft antwoord.

Drie jaar brugklas? Voer dat liever geleidelijk in (en doe dat ook wat aan de klassengrootte)

Is een driejarige brugperiode een goed idee? Afgelopen week werd dit voorgesteld door de Onderwijsraad. Al eerder in de week had de Inspectie voor het Onderwijs opgeroepen tot een flinke renovatie in zijn jaarlijkse staat van het onderwijs. De groeiende kansenongelijkheid, nog meer toegenomen in het afgelopen coronajaar, werd als belangrijk punt genoemd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden