Opinie Belangenbehartiging

Een democratie kan niet zonder lobbyisten

Lobbyisten die hun werk transparant en goed doen zijn bouwstenen van de democratie, aldus Marielle van Oort van de Public Affairs Academie en Bert Fraussen van de Universiteit Leiden.

Wie aan lobbyen denkt, denkt al gauw aan achterkamertjespolitiek, schimmigheid en de macht van het geld. Je zegt op een feestje misschien zelfs liever dat je een politicus bent dan dat je de kost verdient als lobbyist. Lobbyisten gaan actief in tegen het algemene belang en ondermijnen daardoor onze democratie, is de veronderstelling.

Niets is minder waar. Lobbyen is overal, maar toch bestaan er veel misverstanden over. Iedere dag zijn er belangengroepen, publieke organisaties, bedrijven en steeds vaker ook indivi­duele burgers die opkomen voor hun belang. Of het nu gaat om mediacampagnes of persoonlijke gesprekken met beleidsmakers. Om demonstraties op het Malieveld zoals we die de laatste weken zien of petities van burgerlobbyisten. Een democratie zonder lobbyisten is een contradictio in terminis: democratie is belangenbehartiging.

Op ieder moment dat maatschappelijke organisaties, bedrijven of burgers hun stem laten horen om zaken in beweging te krijgen of juist te blokkeren, vertegenwoordigen zij een belang. En ja, dat betekent dat zij lobbyen. Critici zullen zeggen dat dat allemaal leuk en aardig is, maar dat de macht van het geld het altijd zal winnen. Maar is dat wel zo? Niet per se. We weten dat soms inderdaad het bedrijfsleven wint. Op andere momenten halen niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) hun eisen binnen. Bovendien sluiten de voorkeuren van deze maatschappelijke organisaties regelmatig nauw aan bij de publieke opinie over specifieke politieke dossiers. En ja, ook burgers trekken meer dan eens aan het langste eind. Denk aan Michael Kulkens, die zijn zoon verloor door appen op de fiets en zich inzette voor een verbod op telefoongebruik op de fiets. Of aan longarts Wanda de Kanter, die vanuit haar persoonlijke ervaring als longarts een sterke lobby voert tegen roken. Succesvolle lobby’s van burgers. Het kán dus wel.

Niemand tevreden

Meestal is het echter niet duidelijk wie ‘gewonnen’ heeft, als je daar al van kunt spreken. Als het stof is neergedaald, is niemand tevreden. En dat is prima. We hebben pas een probleem als een specifieke groep stelselmatig zijn visie op het beleid doordrukt. Gelukkig geldt: hoe meer groepen in de samenleving zich politiek organiseren en dus hun belangen behartigen in de politieke arena – juist, lobbyen – hoe kleiner de kans dat het scenario van één dominant en alleenheersend belang realiteit wordt. Op die manier kan de vertegenwoordiging van een breed scala aan belangen niet zozeer verstikkend werken, maar eerder zuurstof geven aan de democratie.

Wij willen het beeld dat onder velen bestaat over lobbyen kantelen. De rol van belangenbehartigers bij de totstandkoming van beleid en de positieve bijdrage die zij kunnen leveren aan de democratie mag geen taboe zijn, of erger, gedemoniseerd worden. Succesvol beleid wordt immers altijd gemaakt in samenwerking met maatschappelijke actoren. Waarom zou je als beleidsmaker geen beroep doen op kennis, inzichten en ervaringen uit de samenleving? Waarom zou je als politicus niet luisteren naar ervaringsdeskundigen of burgers met verfrissende ideeën? Daarom is de cruciale vraag welke stemmen gehoord worden, door wie, en hoe politici en ambtenaren vervolgens met die ­signalen en input aan de slag gaan.

Negatieve connotatie

Woorden waar -lobby achter wordt geplakt, hebben bijna zonder uitzondering een negatieve connotatie. Typische voorbeelden hiervan zijn de wapenlobby en de tabakslobby. Natuurlijk is het negatieve beeld dat mensen van lobbyisten hebben niet voor niks ontstaan. Sterker nog; er zijn lobby’s en lobbyisten die dit beeld actief bevestigen. Er zijn er echter ook veel anderen, die hun rol transparanter en met meer aandacht voor de samenleving invullen. Een goede lobbyist is een eerlijke lobbyist, die bruggen bouwt tussen vragen van zijn achterban, maatschappelijke ontwikkelingen en de prioriteiten van beleids­makers.

Lobbyisten die hun werk goed en transparant doen zijn bouwstenen van de democratie. Bovendien is lobbyen overal en van alle tijden. Een samenleving kan niet zonder lobbyisten, want zij geven zuurstof aan de democratie. Hoog tijd om de lobbyist in een positiever daglicht te plaatsen dus.

Lees ook:

SP’er Dennis de Jong zwaait af: ‘De EU is transparanter dan Nederland’

Dennis de Jong (63) vertrekt na tien jaar als Europarlementariër van de Socialistische Partij (SP). Dit is zijn afscheidsinterview.

De tabaksindustrie had me precies waar ze me wilde hebben: aan de haak

Elf jaar oud waren we en we zaten al in de zesde klas van de lagere school, het echte ­leven kon nu elk moment beginnen. Hoogste tijd om wat verboden vruchten te plukken. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden