Column Nelleke Noordervliet

Een columnist geeft kritisch commentaar. Veel meer niet

We zaten in de ‘shrine room’ van het boeddhistisch centrum op het schiereiland Beara aan het absolute uiteinde van Ierland. Er was een altaartje, er lag zachte vaste vloerbedekking onder onze ongeschoeide ­voeten, maar vooral waren er grote ­ramen. De wijde oceaan lag tot aan de einder in ons blikveld.

Zo’n vijftien mannen en vrouwen, jong en oud, doodgewone losse individuen zonder zweem van zweverigheid, zaten op willekeurig in de ruimte ­geplaatste stoelen. Voor ons zat John ­Douglas. Hij loodste ons door drie uur meditatie op het thema ‘Loving ­kindness’. Niemand zal betwisten dat de ­wereld daar wel wat van kan gebruiken.

De mensen die er zaten, leken me dan ook stuk voor stuk kwetsbare ­lieverds die hier even op adem kwamen van het harde bestaan daarbuiten. Ik was er zelf heen gegaan in het kader van een klein participerend ­onderzoek naar ‘stilte’. Dat is daar in overvloed aanwezig. Stilte maakt alles mooi.

Belangrijk maar hopeloos

Ik dacht eraan terug toen Maxim ­Februari afgelopen zondag in ‘Zomergasten’ een aantal thema’s terloops aan de orde stelde, van ethiek, de taak van een columnist, vitaliteit en rouw tot schoonheid als mensenrecht. Hij predikte niet, maar sprak met enige reserve en zonder zwaarte. Hij leek zich erbij te hebben neergelegd dat sommige taken belangrijk, maar hopeloos zijn.

In die boeddhistische uren was dat met enige kracht tot me doorgedrongen. Daar zaten we. John Douglas vroeg ons lief te zijn voor onszelf, en voor de mensen in onze omgeving en misschien ook voor de mensen die niet ­onze sympathie hadden, en hoe dat eruit zou kunnen zien. We mochten er allemaal zijn zoals we waren, imperfect maar van goede wil, gekwetst, boos, verdrietig, radeloos misschien. Deze tempel accepteerde ons en bood ons veiligheid.

Hoewel ik mij serieus concentreerde op de ervaring in het hier en nu te zijn, wiegend in het vruchtwater van een nieuw begin, viel mij vooral het broze egocentrische element op in al die goedheid. Alles voor het ik. Inclusief eventueel de balsem van het zelfbedrog.

Ja, ik voel me kalmer

De mensen die er zaten, kwamen om te voelen wat ze verondersteld ­werden te voelen en ze voelden dat ook, ­althans dat zeiden ze. Ja, ik voel me meer open, ja, ik voel me kalmer, ja, ik voel me meer mezelf. Ik kreeg de ­neiging te vragen: En nu? Wat nu dus?

Geen enkele doorgewinterde crimineel, geen enkele jaloerse reaguurder, geen enkele radicale terrorist of berekenende politicus zal zich geroepen ­voelen door de kracht van loving kindness meditatie op zijn haatdragende schreden terug te keren. Geen enkele oorlogshitser, wapenfabrikant, dreigbrievenschrijver zal zich iets aantrekken van de hoopvolle glimlach waarmee een vriendelijke oudere dame hem zal aanspreken op zijn gedrag, als ze dat durft.

En toch, denk ik, bestaat het overgrote deel van de mensheid uit goedwillende lieden die, hoewel soms misleid door bedrieglijke retoriek, over het ­algemeen niemand naar het leven staan. De slechteriken zijn in de minderheid, maar ze zijn luidruchtig en machtig. Wat hebben we dus aan die stromen ­loving kindness waarmee we onszelf aaien en verdoven?

Zachte krachten

Henriette Roland Holst schreef ooit : ‘de zachte krachten zullen zeker winnen in het eind’. Het leek een bezwering waarvan tante Jet de juistheid zelf voortdurend in twijfel trok. En dat brengt me weer op Maxim, die zei dat ethiek niet een mening is over wat er aan de hand is, maar dat ethiek een vraag is naar de toekomst: hoe moeten we samenleven?

Het is niet zo eenvoudig een haalbaar plan voor een zachtmoedige toekomst te formuleren, ook de Blijde Boodschap is niet echt definitief aan­geslagen. Aan een plan gaat in ieder geval altijd een analyse vooraf, een kritisch commentaar op wat er aan de hand is. Dat doet de columnist. Veel meer kan hij of zij niet. Een columnist is geen ethicus. Voor de samenleving van ­morgen kan ik alleen maar stamelen wat John Douglas mij voorprevelde: ‘May we be happy, may we be well, may we be safe’.

Nelleke Noordervliet (Rotterdam, 1945) schreef meerdere romans, novelle’s en theaterstukken. In 2018 won ze de Constantijn Huygens-prijs voor haar gehele oeuvre. In haar column in Trouw bespiegelt ze tweewekelijks op de actualiteit. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden