Een brede blik op zonnestroom is hard nodig om de versnippering tegen te gaan

Het ecologisch zonnepark in het Drentse Ubbena, dat eind vorig jaar op een voormalige vuilstortplaats werd geopend. Beeld Herman Engbers

De versmalling en versnippering van de discussie over groene energie zijn funest en niet nodig, betogen Suze Gehem van De Groene Grachten en Willem Ferwerda van Commonland.

Het gaat bij zonnestroom niet om een simpele keuze tussen daken of weilanden

Moeten we daken of weilanden vol leggen met zonnepanelen? Tot die vraag lijkt de discussie rond zonnestroom zich te hebben verengd. Beide kampen schermen met biodiversiteit en inpassing in het cultuurlandschap om hun gelijk te halen.

Voorstanders van zonnestroom op daken zeggen dat zonneparken koeien, bloemetjes en bijtjes uit het landschap verdringen met het risico dat dit zonnestroom een negatief imago bezorgt. En waarom? Ons land telt bijna 900 vierkante kilometer geschikt dakoppervlak voor zonnepanelen. Consultant Deloitte becijferde dat die daken in de helft van onze stroombehoefte kunnen voorzien. De bijdrage van zonnestroom is nu 2 procent.

Voorstanders van zonneparken beweren dat het een illusie is dat zonnestroom zonder parken ooit een deuk in een pakje groene stroom kan slaan.

De bovenstaande discussie brengt vooral naar boven hoe versnipperd in Nederland gedacht wordt. Elk aspect van duurzaamheid: van groene energie en waterbeheer tot biodiversiteit en bescherming van het cultuurlandschap houden vast aan een eigen zuil van belanghebbenden. En op bestuurlijk vlak voert elk dorp, elke stad en provincie op eigen houtje een allegaartje aan beleid uit.

Diepe ecologische crisis

De waarheid is echter dat al deze thema's nauw met elkaar verweven zijn en we alleen met een overstijgende visie op alle fronten vooruitgang kunnen boeken. We kunnen ons domweg niets anders veroorloven: de duurzame energietransitie trekt nu misschien de meeste aandacht naar zich toe, maar we zitten tegelijk in een diepe ecologische crisis.

Geen Europees land heeft zo weinig over van haar oorspronkelijke biodiversiteit, 15 procent tegen 40 procent in de EU gemiddeld. Zwaardere regenval zet ons waterbeheer zwaar onder druk. Bebouwing, wegen, maar ook energie-infrastructuur als windmolens en zonneparken, knagen voortdurend aan ons cultuurlandschap.

Als we met zo'n holistische bril naar de wereld kijken, is het moeilijk vol te houden dat het bij zonnestroom om een simpele keuze tussen daken of weilanden gaat.

Zonneprojecten

Zonneparken zijn inderdaad een snelle manier om energietransitie op te schalen, maar het merendeel van de projecten draagt niet bij aan bodemvruchtbaarheid en biodiversiteit. Dat het anders kan, laat Solarpark de Kwekerij in Hengelo zien: hier grazen schapen tussen 7000 zonnepanelen, geven nestkasten en insectenhotels biodiversiteit een flinke boost en wandelaars komen er graag. Om de Hengelose aanpak tot standaard te maken zijn harde landelijke afspraken nodig over biodiversiteit en inpassing in het cultuurlandschap.

Tegelijkertijd kun je biodiversiteit aanjagen op plekken waar ze traditioneel beperkt is, zoals in steden. Neem de doelgerichte vergroening in Amsterdam, waaronder 45.000 vierkante meter aan groene daken, die de variëteit van wilde bijen in de stad sinds 2000 met 45 procent heeft opgestuwd. Rotterdam, dat nu 250.000 vierkante meter groene daken heeft, wil begroeiing op de 14,5 vierkante kilometer plat dak om diezelfde reden fors uitbreiden.

Ook het verwerken van slagregens, in steden een groeiend probleem, is een belangrijke drijfveer voor groene daken. Goed uitgevoerde dakbeplanting kan 70 procent van jaarlijkse neerslag verwerken en de rest lokaal opslaan. Groene daken gaan bovendien twee keer zolang mee, leveren door hun isolerende en verkoelende werking 1 tot 6 procent energiebesparing op, en zijn in staat tot 12 kilogram fijnstof per vierkante meter per jaar op te vangen.

En het mooie is dat begroeiing onder zonnepanelen zorgt voor natuurlijke koeling. Dat is goed voor het rendement van systemen: elke graad boven de 25 Celsius vermindert de stroomopbrengst met een half procent.

Voor een zorgvuldige afweging is het dus cruciaal dat je zonneprojecten langs vier assen beoordeelt: de bijdrage aan energietransitie, biodiversiteitherstel, waterbeheer en behoud van cultuurlandschap. Een centrale langetermijnvisie is hiervoor onontbeerlijk, evenals een nationale overheid die deze visie vertaalt in concrete eisen waaraan elk voorstel binnen vergunningsaanvragen en subsidieregelingen wordt getoetst. Alleen zo komen we uit het moeras van de versnippering.

Lees ook:
We installeren twintig zonnepanelen per seconde, en dat worden er zeker nog meer

De wereld installeert de komende vier jaar gemiddeld 20 zonnepanelen per seconde. Vorig jaar waren het er nog 11. Maar zelfs die 20 lijken nu al een lage schatting.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden