OmbudsmanEdwin Kreulen

Een bevalling, is dat een wonder?

Beeld Werry Crone

Twee derde van de Nederlanders gelooft in wonderen, meldt Trouw in een mooie productie over dit fenomeen. Maar wat is een wonder eigenlijk? Een bevalling blijkt er ook onder te vallen. Beraad vooraf was nodig geweest. 

De kwestie

‘Negen miljoen Nederlanders geloven in wonderen’, kopt de nieuwskrant van zaterdag 22 februari. Het bericht vat het onderzoek samen van bureau Motivaction, waarin 63 procent van tweeduizend ondervraagden ‘zegt in meer of mindere mate in wonderen te geloven’. Volgens het artikel heeft slechts 6 procent van de ondervraagden ‘traditioneel religieuze associaties’ bij een wonder, bijvoorbeeld het direct ingrijpen van een god in het menselijk leven. Halverwege de tekst blijken ook voorspellende dromen en de geboorte van een kind als een wonder te zijn genoemd. Wie de intro las die de eindredactie boven het stuk zette, had dat ook al kunnen lezen.

In bijlage de Verdieping diezelfde dag vertellen drie mensen over een ‘wonder’ dat ze meemaakten: een wonderbaarlijke genezing, een engel bij het sterfbed en de ‘stem’ van een beschermengel die iemand redde van verdrinking. In een begeleidende tekst vertellen onderzoekers hoe het wonder steeds meer wordt gezien als een belangrijke gebeurtenis die het verstand te boven gaat. Dat is in de kern (toch nog steeds) religieus, zegt een van hen. Een kadertje meldt dat het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van omroep KRO-NCRV en museum Catharijneconvent, die daags daarop respectievelijk een uitzending en een tentoonstelling aan wonderen wijden.

In het Motivactiononderzoek is te lezen dat 6 procent van de ondervraagden bij een wonder denkt aan een geboorte. Een erg toevallige gebeurtenis en ‘geluksgevoel/positiviteit’ worden beide door 3 procent genoemd, de voorspellende droom haalt 5 procent. Deze nadere uitwerking staat niet in het artikel.

De standpunten

Op de redactie is na het weekeinde discussie. Is een geboorte te beschouwen als een wonder? Redacteuren betwijfelen het. Hetzelfde geldt voor een lezer, die in een brief op de opiniepagina de vraag stelt: als twee derde van de Nederlanders gelooft in een wonder zoals een geboorte, gelooft een derde dan helemaal niet in een geboorte? Als onderzoeksbureau heeft Motivaction bovendien de laatste jaren kritiek gekregen, wordt gesteld in de redactievergadering.

De redacteur religie&filosofie die deze stukken schreef, vond de onderzoeksgroep groot genoeg om het rapport serieus te nemen. Hij vond het opvallend dat ondervraagden bij een gebeurtenis als een geboorte toch spreken van een wonder. Dat lijkt toch nog steeds te wijzen op een religieuze houding, zegt de redacteur, een opvatting die in het achtergrondstuk door de experts ook wordt gedeeld. De chef van de redacteur vult aan dat vaak wordt gesproken over secularisering, maar dat het juist interessant is dat begrippen als wonderen toch levend blijven, zij het in een andere vorm dan de traditionele betekenis van ‘direct ingrijpen door god’.

Dat de onderzoekers mensen zelf lieten bepalen wat een wonder is, kan de auteur van deze stukken billijken, maar had hij achteraf bekeken prominenter kunnen vermelden in zijn stuk.

Oordeel

De wonderenproductie is interessant mede doordat drie mensen vertellen over hun ervaring. Met het bijgaande artikel over de verschuiving van de betekenis van het wonder voor Nederlanders, voegt de krant zelf iets toe aan het debat over religiositeit, en aan dit onderzoek. Wel valt op dat de ‘wonderen’ van de drie geïnterviewden dicht bij de categorie ‘ingrijpen door een god’ zitten, de groep die juist volgens dit onderzoek slechts zes procent van de gelovigen in wonderen beslaat.

Of de kritiek in het verleden op het onderzoeksbureau nou terecht was of niet, dit rapport biedt een redelijke verantwoording en is ook duidelijk in wat nu precies onder een wonder wordt verstaan: dat mogen mensen zelf invullen. Daarin zit wel een risico, dat in het nieuwsartikel pas laat is benoemd. Of geloof in een geboorte, of een geluksgevoel nu werkelijk behoren tot een wonder, dat is nog maar de vraag. Die relativering had niet misstaan in het nieuwsverhaal, net als de cijfers over hoe groot de verschillende categorieën wonderen zijn.

De intensieve zoektocht naar drie ervaringen met wonderen leverde een mooi achtergrondstuk op. In het ideale geval had de redactie voorafgaand aan die zoektocht nog een stap teruggezet en de definitie in het onderzoek kritisch bekeken en meer uitleg gegeven. Ook de redactie die over religie schrijft hoeft niet waterdicht te weten wat wonderen zijn, maar het is wel haar taak om de lezer zelf te laten oordelen.

Trouw ombudsman Edwin Kreulen schijnt wekelijks zijn licht over een journalistieke kwestie. Heeft u zelf een vraag of kwestie? Mail naar ombudsman@trouw.nl.

Lees ook:

Lees ook:

Is school echt saaier geworden? ‘Uit onderzoek blijkt...’

De Ombudsman behandelt wel vaker de manier waarop de redactie met onderzoek omgaat. Scholieren vinden lessen saaier, meldt Trouw. Dat nieuws vormt het startpunt voor een discussie ‘hoe dat nou toch komt’. Maar het bewijsmateriaal blijkt minder overtuigend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden