OpinieDuurzaamheid na de crisis

Een betere wereld na corona? Uit zichzelf gaat de mens zich niet beter gedragen

Mooie vergezichten voor de wereld na corona houden geen rekening met hoe de mensheid in elkaar steekt, schrijft Jan Willem Aartsen, advocaat te Utrecht. Er is gebod en verbod nodig. 

Als ik al die artikelen lees over de wereld na corona hebben die een ding gemeen: ze maken geen onderscheid tussen hoe de wereld en de mens zijn en hoe deze behoren te zijn.

Eerst een simpele schets hoe de wereld is. Net zo min als het wreed is wanneer een leeuw een jonge antilope verslindt, is het wreed als een virus tot de dood van een mens leidt. De natuur heeft geen wil en het heeft dus ook geen zin om daarover te praten in termen van goed of fout.

Dan een geschiedenisles: waar de mens komt, zaait hij dood en verderf. Niet in morele, maar in letterlijke zin. Hoe meer mens, hoe meer vernietiging, hoe meer mens, hoe minder diversiteit.

Tenslotte de lessen uit de wetenschap: hoe verder deze zich ontwikkelde, hoe meer de mens in staat bleek alle hem of haar bedreigende dood en verderf uit te bannen. Met als resultaat dat we nu met 7,8 miljard mensen rondlopen op deze planeet.

Hoe meer vrede, hoe meer gezondheidszorg, hoe meer mensen

Dat betekent dus ook dat iedere benadering vanuit de vraag hoe de wereld er na corona uit behoort te zien, rekening dient te houden met hoe de wereld is. Hoe meer vrede, hoe meer mensen. Hoe meer gezondheidszorg, hoe meer mensen. Hoe meer mensen op deze planeet delen in de welvaart, des te groter de vernietiging van de natuur.

Pas als je deze fenomenen onderkent, heeft het zin om over te stappen naar het behoren. En dat heeft zijn weerslag op degenen die oproepen om na corona duurzamer te gaan leven. Ik zeg niet dat we dat niet moeten doen, ik zeg alleen dat bijna al die artikelen de olifant in de kamer ongemoeid laten: de mens zelf, dat wil zeggen hoe hij is en met hoevéél hij is.

De eerste conclusie is dat het tijd wordt om de geboortebeperking wereldwijd (weer) te agenderen. Maar dat is tegelijk de makkelijkste: het wordt pas moeilijk, als we dit vertalen naar geboortepolitiek. Want aan enige dwang willen alle politieke en religieuze stromingen zich niet branden. Toch zal het moeten: een vruchtbaarheidscijfer onder de twee – wereldwijd – en het belonen van die landen die daar werk van (gaan) maken.

Solidariteit ontkomt niet aan wetgeving

De tweede conclusie is dat het een illusie is om te denken dat al die nobele voornemens van minder (zinloze en vervuilende producten) consumeren, minder uitputting van grondstoffen, minder CO2, minder ongelijkheid, door een moreel appel kan worden gerealiseerd. Ook is het een illusie dat de coronacrisis dit in de hoofden van de mensen wel zal bewerkstelligen.

Solidariteit ontkomt niet aan wetgeving. Als de coronacrisis ons iets leert is het: alleen als bij wet is geregeld dat we binnenblijven, dan doen we dat. Maar als we voor de korte termijn bereid zijn die ingrijpende maatregelen na te leven, waarom zouden we dan niet voor de lange termijn wetgeving ontwerpen die – met een even prangend beroep op solidariteit – minder ingrijpt in de levens van mensen, maar voorkomt dat we de aarde naar de gallemiezen helpen? Ik bepleit zeker geen totalitaire samenleving. Maar de gedachte dat we met een moreel appel hier en een vliegtaks daar die noodzakelijke, duurzame samenleving zullen bereiken, is een illusie.

Alleen als we gedrag reguleren bij wet komen we ergens. Dus geen vliegtaks van 7,50 euro per ticket (een lachertje voor modaal-plus) maar maximaal één keer per jaar vliegen (voor vakantie). Daarentegen juist wel een milieutaks op iedere bestelling bij Alibaba van 7,50 euro, omdat voorspelbaar is dat zo’n taks het aantal bestellingen tenminste zal halveren.

Met andere woorden: geen zachte en vrijblijvende correcties op neo-liberaal beleid waardoor de ecologische voetafdruk van de rijken onvoorstelbaar hoog kan blijven, maar slimme geboden en verboden die sturen op gedrag, zonder dat we allemaal in het uniform van Mao hoeven te gaan lopen.

Lees ook:

De economie groen stimuleren, kunnen we het daar al over hebben?

Nu nadenken over waar de miljarden heen moeten om de economie weer op te bouwen, is geen luxe. De roep om dat geld klimaatbestendig uit te geven, klinkt al van gezaghebbende organisaties als de VN en de Wereldbank. 

Manifest van 170 wetenschappers: het is een blunder als we niet groener uit de coronacrisis komen

Nu alles stilligt, kunnen we radicaal groen de draad oppakken. Dit bepleiten 170 Nederlandse wetenschappers vandaag in een manifest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden