OpinieCommentaar

Een bestuursstijl uit een vorig tijdperk

null Beeld

Het is een voorlopig nieuw dieptepunt in de relatie kabinet en Kamer. Uit de maandagavond vrijgegeven notulen van ministerraden in 2019 komt het beeld bovendrijven van een kabinet dat zich ongegeneerd monistisch opstelt en het parlement bewust niet volledig wil informeren.

De houding van de bewindslieden ten opzichte van de Kamer is veelzeggend. Er bestaat in het Nederlandse bestel geen cultuur van een sterke, controlerende parlementaire tegenmacht. Dat was zo onder de kabinetten van Rutte, maar ook al onder de vorige premiers Balkenende en Kok. Coalitiepartijen in de Kamer worden geacht loyaal te zijn aan hun kabinet, vanuit het idee dat er anders niet kan worden geregeerd. Dat deze loyaliteit op gespannen voet staat met de controlefunctie van de Kamer, is jarenlang voor lief genomen.

In de Haagse politieke cultuur mogen Kamerleden wel vragen stellen, maar niet te veel en niet te kritisch. En coalitie-Kamerleden mogen zeker niet kritischer zijn dan de oppositie. Minister Koolmees had zich volgens de notulen geërgerd aan de al te kritische houding van coalitiegenoten. Deze mening deelde premier Rutte. Hij had het VVD-Kamerlid Lodders hier al persoonlijk op aangesproken. De CDA-ministers Hoekstra en De Jonge meldden dat ze ‘tevergeefs’ hadden geprobeerd het Kamerlid Omtzigt te ‘sensibiliseren’. Alleen D66-minister Kaag blijkt in de notulen de kritische Kamerleden ‘minder’ bezwaarlijk te vinden, al moet die kritiek wel worden ‘begrensd’.

De Kamer kon haar controlerende rol niet eens uitvoeren

Het gaat in de ministerraad dan over Kamerleden die maandenlang vragen afvuren, in een poging hun controlerende taak te vervullen. Omdat ze van burgers klachten kregen, maar onduidelijk bleef wat er precies fout ging bij de dienst Toeslagen. Het ministerie van financiën wist al dat het goed mis was. Dat de dienst Toeslagen op een ‘hardvochtig wijze’ met ouders omging die kindertoeslag aanvroegen. En dat een hele groep ouders zelfs ten onrechte van fraude werd beschuldigd, en daardoor in grote problemen was gebracht.

De Kamer kon haar controlerende rol niet eens uitoefenen, omdat het kabinet besloot niet alle vragen te beantwoorden. De bewindslieden leken vooral bezig met beeldvorming en hoe het toeslagen-probleem ‘beheersbaar’ kon blijven. Er werd liever nog een onderzoek en een commissie ingesteld dan met gezwinde spoed de onterecht gedupeerde toeslagenouders te helpen. Het kabinet had ook aan de noodrem kunnen trekken, zodra duidelijk werd dat de overheid haar burgers onterecht grote schade berokkende. De Kamer had dit ook kunnen doen, mits het kabinet open was geweest. De openbaar gemaakte notulen tonen aan dat de huidige bestuursstijl nu echt uit een vorig tijdperk dateert.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden