ColumnStevo Akkerman

Een beetje wijsheid kan geen kwaad

Met de galm van het Kamerdebat over het coronavirus nog in mijn hoofd en de stilte van de gesloten stad om mij heen, schoot mij een woord te binnen dat je zowel binnen de biologie als buiten de biologie kunt gebruiken. Het woord weefsel. Op zoek naar een goede definitie vond ik het volgende: “Weefsel is het samenhangend geheel van gelijksoortige cellen, gescheiden en tevens verbonden door veel of weinig tussenstof.” Het ging over ons lijf, maar ik las het als een poëtische omschrijving van onze samenleving. Het moge duidelijk zijn dat het virus het voorzien heeft op beide varianten.

Dat ik aan de metafoor van weefsel moest denken – waarbij vanzelf ook het woord ‘kwetsbaar’ ­opborrelde – kwam door de bijdrage van Christiaan Roorda in de krant van donderdag. Roorda, wetgevingsjurist bij de Raad van State, beschreef hoe de regering zeer ingrijpende maatregelen neemt zónder wettelijke grondslag. Wat het kabinet doet, is niets anders dan het formuleren van ‘krachtige aanbevelingen’: drang, geen dwang. “Dit heeft een grote schoonheid”, aldus Roorda. “De overheid neemt besluiten op ­basis van gezag en verstand. Dat verschaft legitimiteit en dan is legaliteit niet nodig. Krachtiger kan het niet.”

‘Mensen in een brandend huis duwen’

Het is precies dit onuitgesproken sociale contract tussen regering en burgers – ook een weefsel – dat het mogelijk maakt diep in te grijpen in het leven van de bevolking en allerlei persoonlijke vrijheden op te schorten, zonder dat de democratie op de helling gaat. Maar het is een precair spel en als het niet vol te houden is, zal de overheid toch haar toevlucht moeten nemen tot noodwetten en verordeningen. Dat kan nog steeds op democratische wijze, maar het draagvlak voor drastisch optreden zal eronder lijden, en de politieke polarisatie zal nog verder oplaaien.

Nu zijn er natuurlijk politici die niets liever willen, zij kunnen niet wachten om van de coronacrisis ook een politieke crisis te maken. In het debat van woensdag, waar Wilders en Baudet voor het eerst echt samen optrokken, zetten zij niet zomaar vraag­tekens bij de aanpak van het kabinet, maar beschuldigden zij Rutte ervan ‘bewust aan te sturen op ­doden’. Wat ze aanvallen, is de legitimiteit van de ­regering in deze noodsituatie. Die zou, zei Wilders, ‘mensen een brandend huis in duwen’. Alsof wij ons nog lekker in veiligheid bevinden en de brand ons niet raakt zolang maar niemand ons de verkeerde kant opduwt – de utopie van de eigen onkwetsbaarheid.

De beste blusmethode

Intussen staat ons huis allang in brand en moet het debat gaan over de beste of minst slechte blus­methode. Dan helpt het niet om de intenties van het kabinet in twijfel te trekken of de complexiteit van de ramp te ontkennen. Wie roept ‘laat maar mij even’, heeft net zo weinig inzicht in zichzelf als in de ernst van de situatie. Dat betekent niet dat we ons nu als één man achter een leider moeten scharen of dat er geen kritiek meer zou mogen klinken – de democratie vereist die juist.

Maar een beetje wijsheid kan geen kwaad.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug. Abonneer je op zijn column in onze mobiele app en lees hem als eerste.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden