Column

Een beetje angst kan geen kwaad

Beeld Maartje Geels

Wie op internet op zoek gaat naar wijsheden over ‘angst’ stuit op een bastion van negativiteit. Neem de site citatennet.nl met liefst 250 citaten en uitspraken over angst. 

Het overgrote merendeel wil ons er vanaf helpen. Van angst voor de dood (Cicero, Einstein), angst voor macht (Mandela), angst voor de toekomst (Georges Van Acker. Wie zegt u?). Of ze zien angst als oorzaak van narigheden, zoals Godfried Bomans die (veel) verkeer toeschrijft aan de angst om alleen te zijn, of Bertrand Russell die angst de bron van bijgeloof en wreedheid noemt en ‘angst overwinnen is het begin van vrijheid’.

Ook de bijbelteksten over angst, waarmee ik ben opgegroeid logen er niet om – het zijn er trouwens niet heel veel, de Bijbel heeft meer met ‘vrees’ – maar in psalm 107 is angst iets waar je van verlost moet worden: “Toen riepen zij tot de Here in hun benauwdheid, / en Hij redde hen uit hun angsten.”

Stoïcijns

De slechte pers van angst heeft denk ik te maken met de hoofdzakelijk stoïcijnse invloed op het karakter van onze wijsheden. Ons wordt geleerd ons niet door onze emoties te laten leiden, de hele politiek en het zakendoen is erop gebaseerd, onaandoenlijkheid is beter en verstandiger.

Ook mijn grote held Montaigne was in navolging van veel schrijvers uit de Oudheid een echte stoïcijn. En natuurlijk zijn doodsangst of levensangst geen prettige zaken en wie er last van heeft is ongelukkig, maar een beetje angst kan mijns inziens geen kwaad. Gepaste angst heeft ook een evolutionair voordeel, als je geen angst hebt voor je vijand overleef je niet – stoïcijnse antilopen of hazen halen de eindstreep niet. Allerlei trucjes die we bedacht hebben om het leven zo aangenaam mogelijk te maken komen denk ik ook voort uit een soort angst, die we misschien niet meer als zodanig herkennen maar die nog wel ergens zit, diep verscholen in ons.

Ik was als jongetje een angstig en verlegen ventje. Als er vreemden of zelfs vrienden van mijn ouders over de vloer kwamen, vluchtte ik naar boven, weg van het gevaar. Schreeuwerige en brutale kinderen boezemden mij angst in, milieus die ik niet kende, zoals gezinnen uit de Van Duvenvoordestraat of de Leidse buurt meed ik als de pest, ze mochten eens ruw tegen mij spreken of met stenen gaan gooien.

Afbijten

Deze houding viel niet goed, ik moest juist ‘een Hollandse jongen’ zijn, weerbaar, van me afbijten als het nodig was, en verder slootjespringen en kikkers vangen. Maar daar was ik juist bang voor en die angst heeft me veel gebracht. Angst om bijvoorbeeld ergens te laat te komen heeft me gemaakt tot een betrouwbaar leverancier van teksten, de angst om ergens een lezing te houden, zorgde ervoor dat ik er dagen aan werkte en er niet met de pet naar gooide. Zelfs deze column ontstaat uit sliertjes angst om niet met lege handen te staan.

Ik pleit dus niet voor angstbeheersing maar voor beheerste angst. Of zoals een dirigent ooit eens tegen zijn vertwijfelde orkestleden die hij nauwelijks liet repeteren zei: ‘never underestimate the creative force of fear’.

Rob Schouten is schrijver, dichter, literatuurcriticus en columnist. Eerdere columns van zijn hand leest u hier.

Lees ook:

Help jezelf bij angst of somberheid, maar vraag wel een beetje hulp

De ggz kampt met lange wachtlijsten en volgens artsen lopen Nederlanders te snel naar de psycholoog. Hoe kunnen zij zichzelf weerbaarder maken? Welke methode werkt?

Angst is lekker, daarom houden we zo van griezelen

Je laten opsluiten, vastbinden of ontvoeren: horrorfanaten doen alles om zich de stuipen op het lijf te laten jagen. Trouw-redacteur Amber Dujardin bezocht voorafgaand aan Halloween het grootste spookhuis van Nederland om haar eigen angstbehoefte te testen. Waarom houden we zo van griezelen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden