null Beeld

ColumnIrene van Staveren

Een bedrijf dat niet groen is, heeft pech

De energiereus RWE daagt de Nederlandse staat voor de rechter, zo berichtte deze krant vorige week. Dat gaat niet om de avondklok – hoe meer mensen thuis zitten, des te meer huizen verlicht en verwarmd worden. Nee, RWE wil geld verhalen op de staat omdat de nieuwe kolencentrale die zij hebben gebouwd vroeger moet sluiten dan de economische levensduur. En dat kost geld. Maar waarom zou de belastingbetaler daarvoor op moeten draaien?

Iedere energieproducent weet dat kolen zorgen voor een hoge CO2-uitstoot per kilowattuur. Shell blijkt dat al veertig jaar te weten, getuige een interne studie van het bedrijf. Het is vast niet de enige energieproducent die al lang weet dat we een klimaatprobleem hebben. Als je dan toch een kolencentrale bouwt, dan neem je willens en wetens het risico dat die een keer dicht moet om de klimaatdoelen te kunnen halen. Zelfs als het een opportunistische overheid goed uitkomt om oude kolencentrales te laten vervangen door efficiëntere centrales.

Vergunning

Maar juridisch heeft RWE een punt. Ten eerste omdat de overheid gewoon een vergunning heeft afgegeven voor die centrale. De staat heeft dus nogal een laagje boter op het hoofd. Waarom die vergunning, vraag je je af? Nederland liep in Europa al ver achter bij de omslag naar duurzame energie. Pas heel recentelijk is de politiek om en wordt er volop ingezet op wind, zon en biomassa, om de achterstand op onze Europese buren in te halen.

Had de overheid zich dat maar eerder moeten bedenken, zou RWE kunnen redeneren. Maar dat is te makkelijk. Het argument dat de overheid niet tijdens de rit de spelregels moet veranderen ontkent dat beleid altijd aangepast wordt aan veranderende omstandigheden. Dat geldt voor elk beleidsterrein, waardoor af en toe de regels inderdaad veranderen. Zo bleek vorige week uit een test dat bamboebekers niet meer verkocht mogen worden omdat er een giftige stof in de hars blijkt te zitten. Het zou absurd zijn als alle fabrieken, importeurs en winkels daar een vergoeding van de belastingbetaler voor zouden krijgen. Gewoon pech gehad.

Investeerdersbescherming

De tweede reden die in het voordeel van de claim van RWE spreekt is nog problematischer. Ze beroepen zich op een investeerdersbescherming die Nederland al jarenlang heeft om Nederlandse bedrijven te beschermen tegen buitenlandse overheden die Nederlandse multinationals dwarszitten. Denk bijvoorbeeld aan het nationaliseren door een vreemde mogendheid van een sector waardoor een Nederlands bedrijf inkomsten derft.

Maar nu keert die wet zich tegen ons. Terwijl het tegengaan van klimaatverandering toch voorrang zou moeten hebben boven individuele bedrijfsbelangen. Het problematische aan deze wet is dat zo’n soortgelijke regel ook onderdeel uitmaakt van veel handelsverdragen waar ons land partij in is, vaak in EU-verband. En er zijn al diverse voorbeelden van overheden die bedrijven hebben moeten compenseren omdat de rechter hen een claim toewees ten koste van het milieu.

Dit is niet meer van deze tijd. De klimaatcrisis vraagt zowel om doortastend beleid als om groen ondernemerschap. De fossiele energiesector is een fossiel in het moderne energielandschap.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden