Ombudsman Edwin Kreulen

Een ‘anonieme expert’, kan dat zomaar in de krant?

Een mooie primeur wordt versterkt met informatie van ‘experts die anoniem willen blijven’, zonder uitleg voor die laatste keuze. Dat is in strijd met de regels voor bronnengebruik. En was het eigenlijk wel nodig?

De kwestie

Op de voorpagina van 29 oktober meldt de krant dat de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO weigert te schikken met de Lenca-indianen die het slachtoffer werden van de bouw van een stuwdam in Honduras. FMO financierde die bouw, die naar schatting negenhonderd inwoners benadeelde. Bij de moord op vijf activisten was het bedrijf Desa betrokken, partner van FMO. Trouw meldde eerder al dat een onderzoekscommissie in opdracht van FMO concludeerde dat de ontwikkelingsbank ten onrechte de inwoners niet consulteerde voordat tot de aanleg van de stuwdam werd besloten.

De kern van dit verhaal is dat FMO 4,1 tot 6,2 miljoen euro gereserveerd blijkt te hebben voor advocaatkosten in de zaak die de inwoners inmiddels hebben aangespannen. Die berekening staat in een brief van het ingehuurde advocatenkantoor, De Brauw aan de Amsterdamse Zuidas. De redactie berekent zelf dat compensatie van de inwoners FMO 2,1 miljoen euro zou kosten, en schrijft vervolgens: “Diverse experts, die anoniem willen blijven (cursivering Ombudsman), verwachten dat het schadebedrag aanzienlijk lager zal uitvallen.” Onderaan het artikel staat dat de namen van deze experts bekend zijn bij de hoofdredactie.

Het gebeurt wel vaker dat bronnen in de krant zonder uitleg anoniem worden opgevoerd; zo zijn de mensen die namens voetbalbond KNVB twee dagen later in Trouw vertellen over agressie bij sommige clubs, ook anoniem gemaakt.

De standpunten

De redactie heeft, sinds vijf jaar geleden uitkwam dat een verslaggever bronnen opvoerde die niet te traceren waren, een uitgebreide handleiding over omgang met anonieme bronnen. Hierin staat dat de krant slechts bij hoge uitzondering mensen anoniem opvoert, alleen als het echt niet anders kan. Mocht dit toch gebeuren, dan moet de lezer duidelijk worden uitgelegd waarom. De hoofdredactie moet weten wie de bronnen zijn.

De buitenlandredacteur die het stuk schrijft, wijst er op dat het deels om experts gaat die schade zouden oplopen wanneer hun naam in de krant zou komen. Hij heeft dit overlegd met de adjunct-hoofdredacteur. Die zegt dat inschattingen van de experts de boodschap van het artikel versterken: het grote geconstateerde verschil tussen de advocaatkosten en de mogelijke vergoedingen aan getroffenen. “Dat roept ethische vragen op over het handelen van FMO, maar ook de vraag of het financieel verstandig is.” Een verantwoording van de reden om de experts anoniem op te voeren is volgens de adjunct doorgaans wenselijk, maar in dit geval was er het risico dat zo’n uitleg alsnog duidelijk zou maken om wie het ging, met alle schade van dien.

De mensen van de voetbalbond in het andere verhaal zijn anoniem geciteerd, omdat hun naamsvermelding volgens de bond het risico van bijvoorbeeld bedreiging zou kunnen betekenen.

Oordeel

Uit het stuk op 29 oktober blijkt zonneklaar dat de advocaatkosten van FMO een stuk hoger liggen dan de kosten die de organisatie kwijt zou zijn wanneer de betrokkenen compensatie zouden krijgen. Het artikel wijst daarmee terecht op de grote verschillen tussen deze kapitaalkrachtige Nederlandse organisatie en de beperkte middelen van de getroffen Hondurezen. Die boodschap is duidelijk genoeg, zodat hier geen sprake is van een uitzondering waarbij toch anonieme bronnen gebruikt worden.

Nu dat toch is gebeurd, had iets uitgelegd moeten worden over de keuze voor deze anonimisering. De krant laat dat te vaak na, zie ook het voorbeeld van de voetbalbond. In dat stuk, dat op fraaie manier beschrijft hoe het er soms aan toegaat in de amateursport, is de plausibele reden – mogelijke bedreiging – de lezer onthouden.

Als het in zaken zoals bij FMO moeilijk is om enige vorm van uitleg te bieden omdat het deze bronnen altijd zou schaden, moet dit vermeld worden. De krant bracht een sterk verhaal over sociaal onrecht in een arm land. Maar mensen zonder enige reden anoniem opvoeren kan vragen oproepen en daarmee juist schade toebrengen aan hun boodschap.

Peperduur?

De inleiding boven het stuk spreekt van een ‘peperdure’ advocaat. Die kwalificatie is afkomstig van de auteur. De eindredactie vindt deze typering, gelet op het grote bedrag dat wordt genoemd in het stuk, correct. Peperduur staat in het Schrijfboek in een rijtje bijvoeglijke naamwoorden dat zaken kan versterken, maar waarmee men wel zuinig moet zijn.

FMO betaalt miljoenen aan een advocaat, wat de typering ‘peperduur’ begrijpelijk maakt. Toch geldt hiervoor hetzelfde als voor het gebruik van anonieme bronnen: het is al een sterk verhaal en het is daarom de vraag of deze kwalificatie, door de redactie bedacht, wel nodig is. Uit het stuk kunnen lezers immers zelf hun conclusies trekken.

De Ombudsman van Trouw bespreekt iedere week journalistieke dilemma’s en de werkwijze van de redactie. Heeft u zelf een kwestie of vraag? Mail naar ombudsman@trouw.nl.

Lees ook:

De krant kan vaker zonder anonieme bronnen uit buitenlandse media

Bij de onthullingen over Nederlandse hulp aan jihadisten in Syrië legde Trouw vorig jaar volgens toenmalig Ombudsman Adri  Vermaat journalistieke verantwoording in optima forma af

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden