Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Edith Schippers' oefening in hypocrisie

Opinie

Ger Groot

Minister van Volksgezondheid Edith Schippers © anp
Column

Protestanten hebben het kloosterleven ontdekt, zo lees ik in deze krant, en wie katholiek is opgegroeid gaat dan vanzelf een beetje gniffelen. Ach, beter laat dan nooit, denk je vervolgens.

Wijsheid bij nader inzien is iedereen gegund, en de protestanten lijken hun schatplichtigheid aan 'ons' duidelijk te beseffen. Welkom thuis in wat uiteindelijk een gemeenschappelijke traditie blijkt.

Wat minder coulant worden de gevoelens bij het lezen van de H.J. Schoo-lezing die minister Edith Schippers een dag of tien geleden uitsprak.

Nee, niet vanwege het bakvissenproza waarin ze is gesteld en zelfs niet de hemeltergende opsomming van clichés, waar de minister naar eigen zeggen niettemin héél lang over heeft nagedacht. Maar vanwege het aplomb waarmee in deze lezing de noodzaak onderkend wordt van 'gemeenschappelijke normen en waarden' en 'het bezielende verband.' Schippers is er door velen om geprezen. En laten we wel wezen: zelfs voor liberalen is het beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.

Lees verder na de advertentie

Rijkeluiszoontje
Maar enige zelfkritiek zou haar, en de ideologie die zij aanhangt, niet hebben ontsierd. Ja, 'wij' hebben onze principes te lang verwaarloosd - zo klinkt het keer op keer: een zo breed 'wij' dat de schuld daarvan vanzelf verdund wordt tot een hele samenleving. Geen moment erkent Schippers dat er over dat 'bezielende verband' en die 'normen en waarden' de afgelopen jaren al door ánderen gesproken is. En dat juist haar partij er als de kippen bij was om dat te ridiculiseren als geurend naar spruitjes en jaren vijftig. Als deze H.J. Schoo-lezing íets liet zien, dan was het een hypocrisie waar zelfs de meest karikaturale 'gristenen' uit de Nederlandse Oude Doos nog een puntje aan kunnen zuigen.

Schippers toont zich er het rijkeluiszoontje in dat - om bij de vermoeiende seksuele obsessie van haar voorbeelden te blijven - als corpsstudent het ene na het andere meisje 'ploegt', om wanneer de wind uit een andere hoek waait het petje op te zetten van de moralist die het vrouwvriendelijke vingertje opsteekt. Iedereen weet: die heeft in werkelijkheid nog niets geleerd. En zo is het, naar ik vrees, met Edith Schippers ook. Krokodillentranen vergiet zij over 'mensen die de overheersende religie niet aanhangen,' en vergeet dat zijzelf een van de grootste boegbeelden van die triomfantelijke religie is.

De vrijheid van het individu werd na de val van de Muur zo'n onomstreden geloofsartikel dat zelfs de sociaal-democratie (bij monde van Wim Kok) en groen-links (bij monde van Femke Halsema) zich ertoe bekeerden. Schippers vindt het prachtig. Dit is 'het land waar jouw vrijheid de vrijheid van een ander niet mag beperken,' roept zij uit, en voert de gayparade als bewijsstuk aan. Helaas: het is ook het land dat de publieke ruimte probeert te zuiveren van klokgebeier en de godsdienst liefst terugdringt tot achter de voordeur - waar de overheid van háár kant inmiddels al lang geen halt meer houdt.

Schippers pleit voor de vrijheid van meningsuiting - zolang het háár mening betreft: 'religie is achterhaald'

Normen en waarden
Schippers pleit voor de vrijheid van meningsuiting - zolang het háár mening betreft: 'religie is achterhaald'. Ze verdedigt het - desnoods onfatsoenlijk - beschimpen van 'paus en kerk' met het snoepje van de week dat 'christenen de vrijheid hebben om dat onfatsoen aan de kaak te stellen' - maar vergeet dat het háár partij was die, desnoods tegen de rechter in, een expositieruimte voor dergelijke beledigingen inrichtte.

Geen moment staat deze lezing stil bij de vraag waarom het met die gedeelde 'waarden en normen' in de Nederlandse samenleving zo beroerd zou gaan. Laat staan dat de oorzaak daarvan in de eigen boezem wordt gezocht. Toch is het juist de liberale mentaliteit van 'ieder voor zich' geweest die meer dan wat ook de gemeenschappelijke grond van wat moet en wat niet mag (sommigen noemen dat 'fatsoen') ondermijnd heeft. Niet alleen in de afgelopen decennia waarin de liberale ideologie kon uitgroeien tot de nieuwe Nederlandse staatskerk. Maar al heel snel na het begin van haar geschiedenis.

Adam Smith, door veel liberalen als hun aartsvader beschouwd, kon naast de 'invisible hand' van de vrijheid nog zoiets onderkennen als het in ieder mens ingeboren 'moral sentiment' dat het individu in toom hield. Maar die les was snel vergeten, toen de Nederlands-Engelse denker Bernard de Mandeville kwam aanzetten met het behendige evangelie dat private ondeugden (egoisme, hebzucht) de samenleving niet ondermijnden maar ten goede kwamen. Van daaruit was het nog maar één stap naar het beruchte 'Greed is good' uit de film Wall Street. Ik heb de VVD daar nooit over horen mopperen.

Geen moment staat deze lezing stil bij de vraag waarom het met die gedeelde 'waarden en normen' in de Nederlandse samenleving zo beroerd zou gaan

Maar nu is het plotseling vijf voor twaalf - en ontdekt Edith Schippers dat het morele bouwwerk van de samenleving op instorten staat. Geen wonder: wie jarenlang sloopwerk verricht moet niet verbaasd zijn wanneer het 'ouderwetse' staketsel dat de zaak puur uit gewoonte overeind hield het op den duur begeeft. De gemakzucht van het liberalisme is altijd zijn 'free riders'-gedrag geweest. Het tamboereerde op de vrijheid, maar profiteerde stiekem van het gemeenschapsbesef dat het bij christelijke en sociale partijen ridiculiseerde. Het was het achterbakse zusje dat zich het air aanmat van de 'grande dame' met wereldlijke mores.

Misschien moet Edith Schippers eens beginnen met écht na te denken, na de pathetische borstklopperij die zij voor reflectie laat doorgaan. Daar zijn in Nederland vast wel wat stille plekken voor te vinden. Zo het geen katholieke mogen zijn, dan zullen de nieuwe protestantse kloosters haar ongetwijfeld graag verwelkomen.

Wie jarenlang sloopwerk verricht moet niet verbaasd zijn wanneer het 'ouderwetse' staketsel dat de zaak puur uit gewoonte overeind hield het op den duur begeeft

Deel dit artikel

Schippers pleit voor de vrijheid van meningsuiting - zolang het háár mening betreft: 'religie is achterhaald'

Geen moment staat deze lezing stil bij de vraag waarom het met die gedeelde 'waarden en normen' in de Nederlandse samenleving zo beroerd zou gaan

Wie jarenlang sloopwerk verricht moet niet verbaasd zijn wanneer het 'ouderwetse' staketsel dat de zaak puur uit gewoonte overeind hield het op den duur begeeft