Opinie Duurzaamheid

Economen zijn hard nodig in het milieudebat

Economen met deskundigheid over de baten en kosten van duurzaamheid moeten er zijn, maar we horen ze ­onvoldoende, schrijft Berend Wierenga, emeritus-hoogleraar aan de Erasmus Universiteit.

De ecologie bestudeert de wisselwerking tussen organismen en ook de vraag hoe menselijk gedrag kan helpen voor een beter leefmilieu. Trouw besteedt hieraan ­terecht veel aandacht, zoals onlangs met de ‘Duurzame Troonrede’ van Louise Vet.

De ecologie kent een aantal terugkerende thema’s. Een daarvan is de aarde als een complex zelfregelend systeem (Gaia). Louise Vet noemt dat: ‘Familiebedrijf Natuur’, dat al 3,8 miljard jaar prima draait. En als we tegen haar lessen ingaan, loopt het niet goed af. Het familiebedrijf is een mooi beeld, maar economen kennen de zwakten van ­familiebedrijven maar al te goed. Ook op de prestaties van het Familiebedrijf Natuur valt wel iets af te dingen. Het brengt de mensheid ook grote rampen, zoals aardbevingen, tsunami’s en epidemieën. Daarom heeft de mens de aarde altijd bewerkt (Genesis 2). Het beeld van alwijze natuur is gevaarlijk. Burgers ontlenen er argumenten aan om hun kinderen niet in te enten.

Het tweede mantra van de ecologie is: alles hangt met alles samen. Men ziet niet alleen verbanden tussen verschijnselen als milieuvervuiling, overbevolking en watergebrek, maar ook met maatschappelijke onvrede, toenemende vermogensongelijkheid, belastingontwijking tot aan one-issue partijen en fake news toe. Extreem doorgeredeneerd klopt dit, maar helpt het? Ook het mantra van ‘alles hangt met alles samen’ zet mensen op het verkeerde been. Als bewijs een recent ingezonden stuk in Trouw waarin de landbouw werd genoemd als de oorzaak van de problemen met de eikenprocessierups. Dat zat zo, volgens de briefschrijver: de landbouw produceert broeikasgassen, dat beïnvloedt het klimaat en daardoor komen er zoveel eikenprocessierupsen (Opinie, 14 juli). Zo simpel is het.

De discussie over duurzaamheid kan niet het monopolie zijn van ecologen

Biodiversiteit is voor ecologen een existentieel onderwerp. Zo vanzelfsprekend dat niet hoeft te worden uitgelegd waarom biodiversiteitsherstel belangrijk is. Immers het is de les van de natuur. In Nederland is een voorstel gelanceerd voor een ‘Deltaplan Biodiversiteitsherstel’. Bij een eerder Deltaplan, tegen overstromingen bij stormvloeden na de ramp in 1953, konden burgers zich goed voorstellen waartegen ze werden beschermd. Maar is dit ook het geval bijvoorbeeld bij de achteruitgang van de ‘geelgerande waterroofkever’

Ecologen hebben het niet op economen. Louise Vet spreekt van de ‘destructieve economie’, die kan leren van de ecologie. Ook de landbouw moet het vaak ontgelden, omdat die gericht zou zijn op eenzijdige monocultuur. Dit terwijl de principes van vruchtwisseling en groenbemesting eeuwenoud zijn.

De discussie over duurzaamheid kan niet het monopolie zijn van ecologen. Economen moeten in dit debat een veel grotere rol spelen. Een maatregel is niet automatisch goed als deze duurzaamheid bevordert. Het gaat vaak om grote bedragen, en overheid kan die ook voor iets anders gebruiken of bij de burgers laten voor meer koopkracht. Afwegingen moeten worden gemaakt tussen de baten en kosten van ecologische maatregelen. Dit gebeurt nu onvoldoende. Economen kunnen met harde kwantitatieve modellen helderheid brengen in de complexiteit van problemen rondom duurzaamheid. En er is niet zoiets als een free lunch. Halvering van de veestapel, bijvoorbeeld, zou een enorm verlies aan exportinkomsten impliceren die we juist nodig hebben om het duurzaamheidsbeleid te financieren. Duurzaamheidsmaatregelen kunnen ook leiden tot stagnatie in de economie, zie het stikstofvonnis. Hoe groot zijn de baten (minder extra stikstof: voor hoeveel planten hoeveel minder schade?) vergeleken met de kosten? Ook hier een precieze analyse graag.

Economen met deskundigheid over de baten en kosten van duurzaamheid moeten er zijn, maar we horen ze ­onvoldoende. We hebben ze hard nodig.

Lees ook:

Duurzame dinsdag: De destructieve economie kan leren van de natuur

Een economie die gezond is én de natuur heel laat, dat zou nog eens een mooi exportproduct voor Nederland zijn, betoogt ecologe Louise Vet. Zij spreekt de jaarlijkse Duurzame Troonrede uit.

Een miljoen dier- en plantsoorten minder. Hoe erg is dat?

Een miljoen dier- en plantsoorten wordt met uitsterven bedreigd, concludeert Ipbes. Hoe erg is dat? Volgens deskundigen is dat zowel in ecologische als in ethische zin zeer zorgelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden