Column

Eberhard: de beste premier die Nederland nooit heeft gehad

Columnist Stevo AkkermanBeeld Trouw

Een glazen koets, een holle koffer en een lege Troonrede – het is flauw, maar toch lukt het me niet in dit toneelstuk géén metafoor te zien van de visieloze politiek waar onze premier zich zo graag op beroemt. 

Ik zal niet ontkennen dat het verlangen naar visionair leiderschap riskant kan zijn – be careful what you wish for – maar de doctrine van het op de winkel passen is wel erg mager als alternatief. De ontroerde reacties op het vaarwel van Eberhard van der Laan bewijzen dat het anders kan; hier zagen we de beste premier die Nederland nooit heeft gehad.

Tot op zekere hoogte is het onvermijdelijk, misschien zelfs vertrouwenwekkend, dat de Nederlandse coalitie-democratie leidt tot een technocratisch getint bestuur. De vlam van de politieke ideologie, die mensen begeestert en in beweging zet, moet na de verkiezingen worden teruggedraaid naar de laagste stand, want er moet zaken worden gedaan met lieden die er compleet andere voorkeuren op na houden. Met als gevaar dat de inspiratie tussen haken wordt gezet en er alleen nog suf beleidsproza over de lippen van politici rolt, tot een buitenstaander met een veelbelovend verhaal en luide stem de orde komt verstoren.

Zie hoe Pim Fortuyn de ruimte vulde die het ideologisch kaalgeplukte Paars liet liggen. De middenpartijen vergaten in al hun gematigdheid dat ze ook nog inspirerend en bezielend moesten zijn, en toen ze dat in de gaten kregen, was het te laat. Wat kunnen ze nog doen om het tij te keren? Ik zie ze ofwel bewegen in de richting van hun rechts-populistische uitdagers, de kiezers achterna, ofwel hun heil zoeken in leiderschapswedstrijden. Dat is niet zo gek: om de kokende verontwaardiging van de populisten te kunnen pareren, heb je figuren met uitzonderlijke talenten nodig, mensen die binnen de beperkingen van het compromis kunnen laten zien dat ze ergens in geloven en dat het de moeite waard is hen te steunen. Al snel valt dan de term ‘authenticiteit’, een even onmisbare als ongrijpbare eigenschap. Als je een persoon tegenkomt die het heeft, herken je het meteen – dat wil zeggen: jíj herkent het meteen. Een ander ontgaat het wellicht geheel. Ergerlijk is dat.

Als er iemand authentiek was in de politiek, dan Eberhard van der Laan. En het zeldzame aan hem was dat zoveel mensen dat herkenden. Nu is dat voor een burgemeester gemakkelijker dan voor een partijleider of een premier, maar dan nog. Je moet er ook het soort mens voor zijn dat zijn stadgenoten kan aanspreken als ‘Lieve Amsterdammers’, zonder dat het aanstellerig klinkt. En je moet een verhaal hebben dat voor al jouw burgers zeggingskracht heeft, uitgezonderd de haatzaaiers. Dat verhaal vertelde Van der Laan in 2014 in zijn Abel Herzberg­-lezing, die wat mij betreft op alle scholen in het les­pakket zou mogen worden opgenomen. Hier ontbreekt de ruimte verder, daarom slechts één citaat: “Luisteren naar de ander, pogen diens morele kompas te begrijpen en niet generaliseren of overdrijven, dat zijn essentiële voorwaarden om te kunnen samenleven.”

Lees ook de Abel Herzberglezing van Eberhard van der Laan uit 2014: Sporen van de Tweede Wereldoorlog in Amsterdam

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden