OpinieOmgangsregeling

Dwing kinderen na scheiding niet beide ouders te blijven zien

SITE Artikel Opinie Typografie illustratie Beeld Anita Huisman
SITE Artikel Opinie Typografie illustratieBeeld Anita Huisman

Minister Dekker wil ouders een boete geven, als ze hun kind weghouden bij hun ex. Dat besluit kan voor kinderen desastreus uitpakken, waarschuwen kinder- en jeugdpsychologen Paulien Kuipers en Irene Mol van Stichting Kinderleven Maastricht.

Minister Sander Dekker wil de ouder die het kind bij de ex weghoudt harder kunnen aanpakken. Maar helpt hij hiermee ook het jonge kind? De minister voor rechts­bescherming volgt zo het advies van het expertteam ouderverstoting/complexe omgangsproblematiek. Dat pleit voor hogere boetes voor ouders die de omgang van hun ex met hun kind blokkeren; dit om te voorkomen dat kinderen na een scheiding met ouderverstoting te maken krijgen. In de kern is dit een goed pleidooi, want kinderen zijn loyaal naar beide ouders. Maar valt een bevredigende omgang af te dwingen als daar veel gezinsellende aan vooraf is gegaan?

Het lijkt Dekker en het expertteam vooral te gaan om het welzijn van de ouder(s). Voor kinderen onder de twaalf, die geen gelegenheid krijgen om met de rechter te spreken, kan een dwingende justitiële maatregel desastreus uitpakken.

Pappa doet niet lief, zegt Jasmine

Laten we één voorbeeld nader bekijken. Jasmine van zes heeft elke keer nadat ze omgang met haar vader heeft gehad enorme driftbuien. Niemand mag haar aanraken, ze klaagt over buikpijn en zegt dat ‘papa niet lief doet’. Ze geeft elke keer aan niet naar papa te willen gaan.

Jasmine’s ouders zijn drie jaar ­geleden gescheiden. De belangrijkste reden was dat vader veel vriendinnen had en moeder daar meer dan genoeg van kreeg. ­Vader had een drukke baan en besteedde de zorg voor Jasmine grotendeels uit aan moeder. De rechter heeft bepaald dat Jasmine iedere week een dag naar vader gaat en eenmaal in de maand een weekend.

Moeder is bezorgd. Het snijdt haar door de ziel dat Jasmine zo ongelukkig is. Ze zou haar kind willen beschermen, maar moet Jasmine naar haar vader laten gaan, anders riskeert ze een boete. Jasmine voelt de spanningen. De dwangmaatregel lost het voor haar niet op. Ze raakt innerlijk verscheurd en verliest het vertrouwen in haar verzorgers.

Dwang werkt averechts

Dit is een van de vele voorbeelden uit onze kinderpsychologenpraktijk. Het kan nog erger: soms zijn er duidelijke signalen van een posttraumatische stress-stoornis bij het kind als gevolg van geweld in het gezin, ruzies tussen de ouders, verdriet van ouders en onvoldoende aandacht voor het kind. De omgangsregeling alleen lost het trauma van een kind niet op. Integendeel: de ruzies daarover tussen de ouders, die dan meestal via het kind lopen, verergeren het trauma.

Dit komt allemaal voor. Vaak. Soms houden moeders en vaders uit ­eigen frustratie over onopgeloste ­gezinsconflicten hun kind bij de andere ouder weg. Even vaak zien we dat een kind zich onvoldoende veilig voelt bij de andere ouder. Omdat er te veel gebeurd is, omdat het geen vertrouwen meer heeft in die ouder, of omdat het de verzorgende ouder niet in de steek wil laten. Het kind kan met al deze gevoelens geen kant op en toont ze met slapeloosheid, boosheid of stil en aangepast gedrag. Dan is de verzorgende ouder enorm ongerust. Door hulpverleners wordt dit laatste nogal eens geïnterpreteerd als onwil om met de omgangsregeling mee te werken. Maar in principe is het adequaat oudergedrag om je kind te willen beschermen als het zegt zich niet veilig te voelen.

Angst gaat niet weg zonder praten

En al zou er weerstand tegen de ­omgangsregeling zijn bij de verzorgende ouder, dan nog is het kind niet geholpen als we de omgang met dwang doordrukken. Als het kind geweld in de gezinssituatie heeft meegemaakt, denkt men vaak dat het zo alsnog een fijne band met de andere ouder kan krijgen en zal vergeten dat er geweld of ruzie is geweest. Niets is minder waar.

In veel gevallen voelt het kind zich door justitiële dwang tot omgang verscheurd, omdat zijn mening en gevoelens niet meewegen en niet besproken worden. Want met een jong kind onder de twaalf jaar wordt maar zelden zo gesproken dat het zich erkend voelt. Meestal moet het jonge kind ondanks innerlijke weerstand mee in de omgangsregeling. Dat is een gigan­tische omissie, want een kind met een posttraumatische stressstoornis kan niet zonder woorden door. De angst gaat niet zomaar weg.

Het is onze ervaring dat kinderen heel goed kunnen vertellen waar ze mee zitten. Je hoeft niet veel fantasie te hebben om te beseffen hoe zwaar het is voor een kind om de draad met de afwezige ouder op te pakken als er met geen woord over het gebeurde gerept wordt.

Vertrouw het verhaal van de kinderen

Bovendien wordt er in de huidige praktijk zelden met kind én beide ouders gesproken over de gevoelens van het kind, waardoor een helingsproces op gang kan komen. Uit onderzoek blijkt dat het samen construeren van het verhaal over wat er gebeurd is ­iedereen goed doet. Dan krijgt alles een context en dat is een belangrijke voorwaarde om vertrouwen te ­herwinnen. Deze route kost tijd en vraagt van hulpverleners specifieke kwaliteiten: het gesprek moet niet verzanden in een herhaling van echtelijke ruzies. Toch lijkt deze route het meest succesvol: voer naast gezinsgesprekken ook gesprekken met het kind. Heb vertrouwen in wat het vertelt: dus niet ­meteen denken dat de verzorgende ouder het wel voorgezegd zal hebben.

De huidige adviezen van het expertteam ouderverstoting/complexe omgangsproblematiek zetten het ouderlijke ‘recht’ op omgang met hun kind centraal. ­Weliswaar vanuit de gedachte dat dit ook in het belang van het kind is, maar het risico is te groot dat er over het hoofd van kinderen heen besluiten genomen worden zonder dat hun positie veilig is gesteld.

Met Jasmine is het uiteindelijk goed gekomen en met haar ouders ook. Ouders én kind kwamen een tiental keren wekelijks naar de ­therapiesessies. Daar zag moeder het contact tussen vader en dochter groeien. Juist door haar aanwezigheid bij de sessies kon Jasmine vertrouwen in haar vader ontwikkelen. Sneller afdwingen van een omgangsregeling via justitie bij veel onverwerkte problemen in het gezin zal maar weinig kinderen redden.

Lees ook:

De problemen van kinderen blijven nu achter de voordeur

De scholen gaan langer dicht en daar lijden de kwetsbare kinderen het meest onder. Jeugdzorgmedewerkers maken zich grote zorgen.

Wie een omgangsregeling heeft, ontvoert minder snel zijn kind

Hoe is een ontvoering over de grens te voorkomen?‘Zorg voor goede afspraken tussen ouders.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden