Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Dure medicijnen zouden door de staat gemaakt moeten worden

Opinie

Irene van Staveren

© Maartje Geels
column

Daar was het weer, dat wijdverbreide misverstand dat elke markt een vrije markt is. Nog wel op het NOS-journaal vorige week woensdag, toen een verslaggever verklaarde dat de hoge prijs van een medicijn tegen een dodelijke spierziekte nu eenmaal komt door de vrije markt.

Uit zijn verslag werd echter al gauw duidelijk dat er maar één fabrikant van dit geneesmiddel is waar in ons land ongeveer honderd zieke kinderen mee geholpen zouden zijn. Dat bedrijf heeft dus een monopolie en kan door de afwezigheid van concurrentie zelf zijn verkoopprijs bepalen. De afnemers hebben geen keus. Dat is geen vrije markt. Een vrije markt - door economen heel fraai een markt met volledige vrije mededinging (VVM) genoemd - kent veel aanbieders, die met elkaar concurreren om de gunst van veel consumenten. Die mededinging drukt de prijs, want de aanbieder die toch een hogere prijs vraagt ziet zijn klanten weglopen naar de concurrentie. De winstmarges zijn daarom in een VVM-markt over het algemeen voldoende maar niet exorbitant.

Lees verder na de advertentie

Is het farmaceutische bedrijf dan nu de boosdoener? Wil het over de rug van doodzieke kinderen hoge winstmarges afdwingen? Dat is wat te kort door de bocht, maar het is wel het signaal dat de overheid afgeeft. Het Zorginstituut vindt het te duur voor vergoeding in het basispakket en stuurt de minister voor medische zorg nu naar de fabrikant om te onderhandelen over een prijsverlaging. Sterker nog, er wordt van het bedrijf gevraagd om het gehele kostenplaatje van de ontwikkeling en productie van het medicijn te overhandigen. Dat is vreemd.

Er wordt van het bedrijf gevraagd om het gehele kostenplaatje van de ontwikkeling en productie van het medicijn te overhandigen. Dat is vreemd.

Als de politiek ervoor kiest om geneesmiddelen over te laten aan de markt moet die niet verbaasd zijn dat voor medicijnen waar weinig vraag naar is maar één producent is. We mogen eigenlijk nog blij zijn dat er een bedrijf is dat dit middel maakt. Ongeacht de motieven daarvoor, variërend van maatschappelijke verantwoordelijkheid tot hoge winstmarges. Als je ervoor kiest om de ontwikkeling en productie van geneesmiddelen aan de private sector over te laten, kun je niet tegelijkertijd eisen dat private bedrijven net als staatsbedrijven volledig inzicht geven in hun kostenstructuur en daar dan in een politiek proces over gaan onderhandelen. Dat is wel normaal bij staatsbedrijven, want die staan nu eenmaal onder controle van de politiek. Denk bijvoorbeeld aan de maximale prijsverhoging van treinkaartjes die de regering oplegt aan de NS en aan kwaliteitscriteria. Rijden er bijvoorbeeld te weinig treinen op tijd, dan mag de prijs niet of minder omhoog - zo simpel kan het alternatief voor marktwerking soms zijn.

Een staats­far­ma­ceut zou helemaal niet misstaan in het rijtje NS, Gasunie en Tennet

Subsidie

De oplossing die ik voorstel voor dure medicijnen voor een kleine groep patiënten is dat een (Europees) staatsbedrijf zulke medicijnen ontwikkelt, produceert en verkoopt. Dan zijn de werkelijke kosten inzichtelijk en zijn we af van het betalen van winstmarges bovenop de kostprijs. Een andere reden om voor deze oplossing te kiezen is dat de farmaceutische industrie toch al indirect gesubsidieerd wordt door de overheid via de samenwerking met universiteiten en ziekenhuizen in het onderzoek naar en testen van medicijnen. De Italiaanse econome Mariana Mazzucato heeft zulke subsidies aan grote bedrijven haarfijn uit de doeken gedaan. Zij stelt voor dat deze bedrijven de marktwaarde van die subsidies in een overheidsfonds terugstorten. Maar als het om gezondheidszorg gaat moeten we misschien wel een stap verder gaan. Een staatsfarmaceut zou helemaal niet misstaan in het rijtje NS, Gasunie en Tennet en dient een minstens zo groot maatschappelijk belang.

Deel dit artikel

Er wordt van het bedrijf gevraagd om het gehele kostenplaatje van de ontwikkeling en productie van het medicijn te overhandigen. Dat is vreemd.

Een staats­far­ma­ceut zou helemaal niet misstaan in het rijtje NS, Gasunie en Tennet