Opinie

Duitse 'coup' bedreigt eurozone

Machthebbers Merkel en Schäuble. Beeld epa

Duitsland probeert van de eurozone een Duitse invloedssfeer te maken, betoogt oud-premier van Italië en oud-voorzitter van de Europese Commissie Romano Prodi. Frankrijk en Italië moeten de handen ineenslaan om deze machtsgreep van Berlijn af te slaan.

De Griekse crisis vraagt weer om onze aandacht. Er is een derde hulpplan overeengekomen. En toch gaat Duitsland door met tegenstribbelen en geeft zo waarnemers de indruk van een Europa dat verdeeld is over de vraag wat te doen.

Na het compromis van 13 juli tussen Griekenland en zijn partners in de eurozone, waren we blij dat we het ergste hadden weten te vermijden. Maar helaas, het wantrouwen blijft. De Duitse minister van financiën Wolfgang Schäuble heeft tijdens een vergadering van de Eurogroep voorgesteld de macht van de Europese Commissie te verminderen en de voornaamste economische besluiten voortaan over te laten aan een onafhankelijke autoriteit. Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker reageerde nauwelijks op het voorstel. Als oud-voorzitter van de Europese Commissie, denk ik dat ik de politieke en morele plicht heb dat wel te doen.

Juridisch
Mijn eerste bezwaar tegen het plan is van juridische aard. Het gaat in tegen artikel 17 van het Verdrag van de Europese Unie dat de bevoegdheden van de Europese Commissie vastlegt: 'de leden van de Europese Commissie accepteren geen directieven van enige regering'. Het lijkt er sterk op dat Schäuble met zijn project de spelregels verandert door de competenties van de commissie te beperken.

Daarbij ben ik in het bijzonder bezorgd over de politieke wending die we dreigen te nemen. De Duitse oud-minister van buitenlandse zaken Joschka Fischer is het onlangs ook opgevallen dat Duitsland bezig is om van de eurozone een invloedssfeer te maken. De oude Europese solidariteit wordt gezien als een uiting van 'ziekelijke euroromantiek'; het Europese Duitsland staat op het punt ingeruild te worden voor de ambitie van een Duits Europa.

Uit elkaar
Als wij hier geen stevig antwoord op hebben, zal de eurozone weldra uit elkaar vallen. Ik had verwacht dat de lidstaten zouden reageren en zich bewust zouden worden van de gevolgen van deze nieuwe Duitse houding.

De gezamenlijke verklaring die de Franse en Italiaanse verantwoordelijken voor Europees beleid, Harlem Désir en Sandro Gozi, onlangs afgaven, is wat dit betreft toe te juichen. Maar er is veel meer nodig om te voorkomen dat een principe wordt verlaten dat de Europese eenwording vanaf het begin richting heeft gegeven en dat altijd heeft bijgedragen aan dit proces. Wie de Europese Commissie verzwakt, legt de bijl aan de wortel van de EU.

Deze toestand vraagt om een buitengewone spoedvergadering van de regeringsleiders van de lidstaten en de verantwoordelijken van de Europese instellingen en partijen om te spreken over de toekomst van Europa en onze gezamenlijke toekomst. Het moet dan niet gaan over technische aspecten maar over de bestaansreden van de EU, over de vraag wat zij onze volken te bieden heeft. Laten we het eindelijk eens over politiek hebben. In de ogen van de wereld en van de Europeanen zelf verliest de EU alleen maar zijn glans.

Zonder nieuwe koers zijn we veroordeeld tot onbeduidendheid. Vandaar dat Duitsland duidelijk moet maken welke richting het op wil. Ook Frankrijk en Italië zullen moeten laten zien wat hun bedoelingen zijn.

Duitsland moet antwoord geven op de vraag of het de uitdagingen van de mondialisering alleen, met de steun van enkele satellietstaten, wil aangaan, of dat het doorgaat op het pad van Europese integratie, dat het land in staat heeft gesteld zijn nationale eenheid te hervinden en dat zijn economie steeds sterker heeft gemaakt.

Populisme
Tegelijk met zo'n politieke top zouden de lidstaten over deze kwestie moeten debatteren, in de parlementen en daarbuiten. Het is ontoelaatbaar dat de meest vernieuwende instelling van de twintigste eeuw, de Europese Commissie, het slachtoffer wordt van een dergelijk populisme.

We kunnen het ons niet veroorloven het resultaat af te wachten van het Britse referendum of de volgende verkiezingen in de 28 lidstaten. Wij zullen nu moeten zeggen waar wij voor staan.

Appèl
Alleen een gezamenlijk appèl van Frankrijk en Italië kan leiden tot het bijeenroepen van de topontmoeting die nu nodig is. Maar voor we een beroep doen op onze partners, zullen we moeten benadrukken dat geen enkele overdracht van soevereiniteit kan plaatsvinden richting Europese instellingen waar niet bij meerderheid wordt besloten en die niet onder controle staan van het Europees parlement, zoals is bepaald in verdragen die het fundament onder de EU vormen.

Dat is de prijs die moet worden betaald voor de democratische legitimiteit van het Europese project.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in het Franse dagblad Le Monde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden