null Beeld

ColumnIrene van Staveren

Drie redenen waarom India, dé maker van vaccins, nog maar 2 procent van de bevolking heeft gevaccineerd

India wordt wel de apotheek van de wereld genoemd. Het land produceert veel medicijnen, waaronder coronavaccins, en een groot deel ervan is voor de export. Vergelijkbaar met de elektronicaproductie van China en de kledingindustrie van Bangladesh. Tegelijk is nog maar 2 procent van de Indiase bevolking ingeënt. De kloof tussen beschikbare vaccins en de lage vaccinatiegraad in India heeft drie oorzaken.

De eerste is politiek. Premier Modi heeft, net als zijn populistische broeder in Brazilië, veel te laks gereageerd op de tweede golf. Een Indiase collega van mij die uit bezorgdheid haar familie wilde bezoeken, ligt daar nu zelf met corona aan de zuurstof uit een zelf gekochte zuurstoffles met een zelf betaalde verpleegkundige aan haar bed, omdat de ziekenhuizen vol liggen.

De tweede verklaring van de kloof tussen productie en prikken komt uit de theorie van de Indiase econoom Amartya Sen. Tijdens de Bengaalse hongersnood heeft hij als kind een enorme stoet uitgehongerde mensen zijn huis voorbij zien trekken. Dat heeft diepe indruk op hem gemaakt en was de reden dat hij economie is gaan studeren.

Het gaat verder dan vraag en aanbod

Toen kwam hij erachter dat er tijdens die hongersnood gewoon nog rijst geëxporteerd werd. De honger werd dus niet veroorzaakt door een misoogst of inefficiënte landbouwmethoden. Er werd genoeg geproduceerd, maar de rijst kwam niet bij de mensen terecht die voedsel nodig hadden. Het bleek een net zo simpele als wrede geldkwestie te zijn: de rijsthandelaren die de oogst van de boeren kochten, konden meer verdienen aan de verkoop ervan elders dan aan de arme bevolking in West-Bengalen.

Zijn theorie gaat daarom verder dan vraag en aanbod en betrekt ook de middelen erbij die mensen nodig hebben om koopkrachtige vraag uit te kunnen oefenen. Wanneer ze geen contant geld hebben, omdat ze landloos zijn en landeigenaren hun arbeid niet nodig hebben, kunnen ze ook niks kopen. Dus, betoogde Sen, moet de economische theorie zich ook bezighouden met de vraag waar koopkracht vandaan komt en hoe die gegarandeerd kan worden, zodat behoefte omgezet kan worden in marktvraag. Twintig jaar later won Sen de Nobelprijs met zijn theorie over het gat tussen behoefte en vraag.

Stop de patenten

Ik ben u nog een derde verklaring schuldig voor de paradox van hoge vaccinproductie en lage vaccinatiegraad in India. Het ligt in ieder geval niet aan een gebrek aan infrastructuur om de prikken te zetten. India is de grootste democratie ter wereld en heeft een redelijk goed functionerende overheid met gezondheidsposten in elk stoffig dorp van enige omvang. Aan de prikcapaciteit ligt het niet.

Nee, de derde verklaring betreft de patenten op de vaccins, waardoor India wel goedkoop vaccins kan maken, maar dat niet mag doen vanwege de patenten die erop zitten.

Daarom heeft een aantal bekende economen een oproep gedaan om de patenten op coronavaccins onmiddellijk stop te zetten. Dan kan een deel van de Indiase fabrieken produceren voor de eigen markt tegen kostprijs. Daarmee kan het gat tussen behoefte en vraag gevuld worden, mits Modi er dan wel vaart achter zet.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden