null Beeld

ColumnWilma Kieskamp

Drie politiek leiders in één kabinet is vragen om gedoe

Wilma Kieskamp

Als VVD-leider Mark Rutte aankondigt dat hij met een ‘persoonlijk commitment’ gaat strijden voor een onderwerp, dan is het opletten geblazen. Hij liet de opmerking zaterdag vallen op het VVD-congres. Bij de premier klinkt zoiets vaak als een spontane opmerking, alsof de woorden ter plekke in hem opborrelen. Maar juist in de details van zijn teksten zit vaak de strategische zet verpakt.

Rutte gaat zich – als VVD-leider – persoonlijk verbinden aan het asieldossier. Hij wil er voor zijn partij iets groots binnenhalen, een strenger asielbeleid. De “asielinstroom moet substantieel naar beneden”. Hij heeft er in zijn partij onrust mee weten te bezweren. Maar binnen het kabinet speelt hij met vuur. Vooral D66 en ChristenUnie zijn gewaarschuwd, met een Rutte die alvast in het openbaar de onderhandelingen opent.

Weinig ruimte voor het eigen partijverhaal

Alle politieke stress over de asieldeal heeft weer duidelijk gemaakt hoe ingewikkeld het is voor een regeringspartij als de politiek leider in het kabinet zit. Zodra er onrust is in de partij moet de leider schipperen. Veel ruimte om het eigen partijverhaal onverdund te verkondigen is er niet. Elke stap buiten de lijnen van de coalitie is politiek gevoelig.

Wat dit kabinet kwetsbaar maakt, is dat drie van de vier politiek leiders in het kabinet zitten. Het is precies omgekeerd aan de situatie bij de start van het vorige kabinet. Bij D66, CDA en ChristenUnie kozen de voormannen Pechtold, Buma en Segers in 2017 er bewust voor om fractievoorzitter in de Tweede Kamer te blijven. Het gaf ze armslag en werkte soms als ventiel.

Binnen dit kabinet zijn interne discussies meteen een groter mijnenveld dan eerst. Rutte zocht rond de asieldeal de ruimte op manieren die hij anders verfoeit. Zelfs zijn vaste principe dat het kabinet spreekt met één mond ging tijdelijk overboord. Bij het CDA pakte Wopke Hoekstra deze zomer meteen een breekijzer toen hij binnen het kabinet wilde discussiëren over stikstof. Hij stapte naar de pers.

Vicepremierschap oogt als harnas

Vooral voor D66-leider Sigrid Kaag oogt het vicepremierschap vaak als een harnas, waarin ze maar moeizaam kan bewegen. Ook zij moet het profiel van haar partij zien te bewaken, terwijl ze als vicepremier het kabinetsbeleid hoort te verdedigen.

Waar Rutte en Hoekstra met gewiekste manoeuvres politieke ruimte loswrikken, ieder op zijn eigen manier, vindt Kaag zoiets al snel een politiek spelletje. Zij houdt tot nu toe als vicepremier strikt vast aan de formele rolopvatting: het kabinet is naar buiten een eenheid. Discussies worden onderling gevoerd en niet in het openbaar. Zaterdag stond Kaag op het D66-partijcongres te spreken met de handrem erop zodra het ging over de asieldeal of stikstof.

Misschien kon Kaag niet anders. Als zij zaterdag vanaf het podium bij D66 op haar beurt ook stevige uitspraken had gedaan over het migratiebeleid waren de poppen aan het dansen geweest. Reageren op Ruttes voorzet zou het beeld hebben opgeleverd van een kabinet waarin de premier en vicepremier het openlijk oneens zijn. Kaag zag af van de kans om het eigen partijgeluid eens onverdund te verkondigen en bood het kabinet een rustige afloop. Netjes, maar Kaag doet wel een beroep op het begrip van haar kiezers.

Houdt zij dat vol, in dat harnas te zitten?

Politiek verslaggever Wilma Kieskamp schrijft om de week een column vanuit Den Haag, afgewisseld met correspondent Romana Abels, die vanuit Brussel over de Europese politiek schrijft.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden