Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Dotan schiep een virtuele wereld die nauwelijks onderdoet voor een roman

Opinie

Ger Groot

' We vergeven het de verteller niet dat hij de illusie niet wist te bewaren', schrijft Ger Groot. © Trouw
Column

Zanger Dotan heeft het geweten. Nepaccounts op de sociale media met aandoenlijke verhalen over de wonderbaarlijke uitwerking van zijn muziek moesten de roem van de beginnende artiest een kontje geven. 

Dat al die verhalen uit de duim waren gezogen, maakt in tijden van nepnieuws weinig meer uit, zo moet de zanger of zijn zakelijke omgeving hebben gedacht. Sociale media vormen sowieso een wereld van klatergoud, waarin mensen hun eigen bestaan systematisch oppoetsen tot een glamour-leven vol avonturen, schoonheid en succes.

Lees verder na de advertentie

Wat Dotan deed ging hoogstens een stapje verder in de schepping van schijnwerelden – maar de terugslag was er niet minder om. Diep moest de zanger door het stof – en vervolgens nóg dieper omdat het eerste keer niet oprecht genoeg was geweest. Realiteit en fictie raakten daarbij zo innig verstrengeld dat alleen de collectieve verontwaardiging nog als iets onomstotelijk ‘echts’ overbleef: een volksgericht conform de onbarmhartige zeden van de sociale media.

De fantasie zet het leven naar haar hand en vervolgens wordt de werkelijkheid tot fictie

Personages

Bij al die morele opwinding bleef één ding in de schaduw. Met al die nep-accounts en even zovele nep-personages en hun zielenroerselen moet Dotan een virtuele wereld hebben geschapen die nauwelijks onder deed voor wat romanschrijvers zoal doen. De karakters zullen weinig uitgediept zijn geweest en van onderlinge interactie zal het nauwelijks gekomen zijn. Maar toch: uit al die ‘fans’ moet een ‘dramatis personae’ te verzinnen zijn waarop een auteur alleen maar hoeft voort te borduren om te eindigen met een heuse roman.

Eén groot verschil is er natuurlijk wel. Menige romancier gebruikt zijn vrienden, familie, kennissen en verdere omgeving als inspiratiebron om hen vervolgens in zijn boek als verzinsel te laten verschijnen. Dotan verzon zijn karakters om ze op de sociale media voor echt te laten doorgaan – voor zover we nog weten wat dat woord daar betekent.

Vooral dat laatste wordt hem kwalijk genomen – zoals literair ongevormde lezers het wel vaker moeilijk hebben met het fictionele karakter van een roman. Salman Rushdie heeft het moeten ondervinden met zijn ‘Duivelsverzen’ die door sommige moslims iets té letterlijk werden genomen. Zoals mijn vriendjes in mijn jeugd weinig moesten hebben van Old Shatterhand omdat Karl May nooit écht in Amerika was geweest.

Wat doen al die Fa­cebook-ge­brui­kers anders dan hun bestaan tot een droomverhaal te maken?

Konkelen

Hoe ingewikkeld feit en fictie elkaar doordringen zodra het op ‘vertellen’ aankomt zie je in de recente Spaans-Mexicaanse film El autor (De schrijver), die u moet gaan zien zodra hij in Nederland wordt uitgebracht. (Bekijk hier alvast de trailer.) Een romancier wiens werk maar niet van de grond komt krijgt de geest wanneer hij het alledaagse gedoe van de bewoners van zijn eigen trapportaal gaat beschrijven. Nog wat meer drama en spanning zouden de roman wel ten goede komen – en dus begint de schrijver te konkelen, lijntjes uit te werpen, catastrofes te ensceneren, om op te schrijven wat er dan gebeurt. De fantasie zet het leven naar haar hand en vervolgens wordt de werkelijkheid tot fictie.

Aan het eind weet de kijker niet goed meer waar hij aan toe is en wat er in het verhaal nu ‘echt’ is en wat niet. Wie zich eenmaal in fictie verstrikt komt daar nooit meer los van – en fictie bedrijven we allemaal, op elk moment van de dag. Al die Facebook-gebruikers met hun glamour-verhalen en heerlijke levens: wat doen ze anders dan hun bestaan tot een droomverhaal te maken – en gefascineerd te lezen in de droomverhalen van anderen? Liever dan de ruwe bolster van een teveel waarheid hebben wij het zachte vulsel van feit en fictie dat het Frans toepasselijk een ‘farce’ noemt en dat ieder van ons verandert in een virtuele romancier.

Kribbig worden we pas wanneer de sluier wordt weggetrokken. Niet omdat wij zo hechten aan de waarheid maar omdat fantasie in het ongefilterde licht naakt als een ‘leugen’ te kijk komt te staan. We vergeven het de verteller niet dat hij de illusie niet wist te bewaren; het schervengericht is er des te onbarmhartiger om. Plots heeft de dichter zijn plaats in de republiek van deugdzame waarheidsliefde verbeurd – en moet hij diep, dieper, door het stof.

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril.

Lees ook: Hoe Dotan bij Humberto Tan door kon gaan met framen

Humberto Tan stelde Dotan de échte vragen niet, schrijft tv-recensent Maaike Bos. "De muzikant kon zichzelf vrijelijk framen als slachtoffer van een stommiteit aan het begin van zijn carrière in 2011."

Deel dit artikel

De fantasie zet het leven naar haar hand en vervolgens wordt de werkelijkheid tot fictie

Wat doen al die Fa­cebook-ge­brui­kers anders dan hun bestaan tot een droomverhaal te maken?