OpinieZorgkosten

Door verkeerd te investeren lopen de zorgkosten op en gaat de gezondheid achteruit. Zet in op preventie

null Beeld

De zorgkosten kunnen omlaag door in te zetten op gezondheid in plaats van op ziekte, bepleiten David Baden, Karine van ’t Land, Amrish Baidjoe en Ashis Brahma.

David BadenKarine van 't Land en Amrish Badjoe en Ashis Brahma

De Covid-19-pandemie legt genadeloos de zwakke plekken in ons zorgsysteem bloot. Ook vóór de start van de pandemie wisten we dat het personeelstekort in de zorg en de voortdurend stijgende zorgkosten ons uiteindelijk voor onhoudbare problemen zouden stellen. Er zijn voorstellen genoeg voor oplossingen, met een opvallende gelijkvormigheid in de suggesties. Ze zijn vaak een variatie op het thema ‘meer’. Meer geld, meer personeel, meer ic-bedden, meer innovatie. Dat lijkt goed te verdedigen met een beroep op de waarde van gezondheid. Meer middelen naar zorg betekent echter minder middelen naar andere belangrijke sectoren, zoals sociale zekerheid, kunst en cultuur, justitie, welzijn en onderwijs. Welke consequenties heeft dat?

Wij vinden gezondheid ook een waardevol goed. Toch geloven we niet in meer-meer-meer-oplossingen voor de zorg. Sterker nog, we denken dat dit soort oplossingen de gezondheid in Nederland mogelijk zal schaden door een te beperkte focus. Wij stellen voor om onze schaarse middelen in te zetten op de sectoren die gezondheid bevorderen en waarborgen. Dat gaat verder dan alleen ‘de zorg’.

Een goed voorbeeld is hoe sterk opleidingsniveau en inkomen gerelateerd zijn aan gezondheid. In 2017 berekende het CBS: ‘Mensen met een lager opleidingsniveau (basisonderwijs en vmbo) leven zes jaar korter, en vijftien jaar minder in goede gezondheid dan mensen met een hbo- of universitaire opleiding’.

Mensen met obesitas en tabaksverslaving zijn kwetsbaarder voor ziekte, onder andere een ernstig verloop van Covid-19. En mensen die lijden aan een chronische ziekte doen vaak een hoger beroep op de zorg. Er is een toenemende groep mensen die een combinatie van bovenstaande factoren heeft.

Is méér zorg dan de oplossing voor hun gezondheidsproblemen? Nee. Zorg pakt namelijk de oorzaak niet aan. Armoedebestrijding, opleidingsverschillen verkleinen, zelfontwikkeling stimuleren en een veilige omgeving voor opgroeiende kinderen hebben voor veel mensen een veel grotere invloed op gezondheid, zowel fysiek als mentaal. Helaas zijn dit nu juist zaken die onder druk kunnen komen te staan wanneer de zorgsector blijft groeien. Groei van zorg zal hiermee zelfs een gebrek aan gezondheid creëren.

De uitgaven aan zorg zijn de afgelopen twintig jaar sneller gestegen dan de totale begroting, waardoor een steeds groter deel van de overheidsfinanciën wordt uitgegeven aan zorg, en een evenredig kleiner deel aan andere sectoren zoals sociale zekerheid, onderwijs, justitie en kunst en cultuur. De zorgsector concurreert met deze sectoren niet alleen om financiën, maar ook om personeel.

Schrijnend tekort

Momenteel werkt al één op de zeven werkenden in de zorg. Zonder fundamentele veranderingen in de zorg zal dat in 2040 één op de vier werkenden zijn. Dat is onhoudbaar, des te meer omdat ook veel van de andere belangrijke sectoren kampen met een schrijnend tekort aan personeel. Denk aan kinderdagopvang. Denk aan het onderwijs, de basisscholen in de grote steden.

Gezondheid in Nederland is dus niet alleen afhankelijk van het aantal verpleegkundigen of dokters dat beschikbaar is. Zorg zou eerder het sluitstuk moeten zijn van een integrale aanpak voor het verbeteren van gezondheid. Het blijkt voor beleidsmakers binnen en buiten de zorg een moeilijke stap om de daad bij het woord te voegen: om preventie van ziekte en de bevordering van gezondheid werkelijk integraal neer te zetten door breder te kijken dan naar de zorg alleen.

Wij pleiten voor een aanpak die gezondheid centraal stelt in plaats van zorg. Een aanpak waarbij de stijging van zorgkosten in overeenstemming is met het stijgen van de begroting als geheel. Waarbij er in de zorg wordt gekeken naar wat nodig is voor het verbeteren van de kwaliteit van leven, en minder naar wat tot in het extreme mogelijk is.

Door ons te richten op gezondheid van de hele bevolking, zal er minder zorg nodig zijn. Door overdiagnostiek en overbehandeling te beperken en meer aandacht te besteden aan preventie kan de gezondheid op lange termijn positief worden beïnvloed. Hierdoor stijgen de zorgkosten niet, is er minder personeel nodig en is dit ook meer duurzaam. Dan komt er in de zorg ruimte en budget om de werkdruk te verlagen en de salarissen van bijvoorbeeld verpleegkundigen te laten stijgen. Laten we de huidige crisis gebruiken om onze visie op gezondheid en zorg breder te vormen, om zorg te bouwen die gaat om duurzaamheid.

Lees ook:

Aan leefstijlcoaches geen gebrek, maar let op met wie je in zee gaat

Het aantal leefstijlcoaches is in zo’n tien jaar tijd vertienvoudigd. Hoe kan zo’n nieuw beroep zo oprukken?

Help burgers om hun buurt en dus zichzelf gezonder te maken

Een slechte leefomgeving kan mensen ziek maken. Investeer daarom in initiatieven van bewoners die dat willen veranderen, schrijven Ilse Geijzendorffer en Sjef Staps van het Louis Bolk Instituut, voor duurzame landbouw, voeding en gezondheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden