Column Stevo Akkerman

Door te streven naar grootsheid dreigt het Verenigd Koninkrijk alleen maar kleiner te worden

Zo werkt het dus. Om de controle over het eigen land ‘terug te pakken’, zet Boris Johnson het Britse parlement even op non-actief. 

Daar gaat Westminster, de moeder aller parlementen, zetel van de oudste democratie ter wereld, levend bewijs van de afschaffing van de absolute macht – allemaal tot je dienst. Totdat de volksvertegenwoordiging de nieuwe leider voor de voeten loopt, dan krijgt ze voor straf extra vakantie. Om daarna, gemangeld, vernederd en gewond, weer te mogen dienen als symbool van een grootse, ja nu nog grootsere natie.

Het tekent wat er gaande is aan de overkant van het Kanaal: in de naam van de democratie wordt de democratie uitgehold. Het begint met een niet-proportioneel kiesstelsel, gevolgd door een taboe op samenwerken en compromissen, en wordt afgetopt met een referendum dat de meest fundamentele kwesties in de handen legt van een nipte meerderheid op een willekeurige verkiezingsdag. En daarachter het idee, zeker bij elitaire kostschooljongens als Johnson, dat het land dat nog niet zo lang geleden een imperium was en beschikt over uitzonderlijke gaven.

Peptalk

Andere landen mogen grondwetten nodig hebben, bijvoorbeeld om te waarborgen dat het parlement niet op vakantie kan worden gestuurd, de Britten hebben hun eeuwenoude conventies. Veel romantischer. En totaal on-Brussels. Of zoals de commentator van The Sunday Times een half jaar geleden schreef: “Na veertig jaar in de EU bestaat het gevaar dat we onszelf ervan overtuigen dat we vergeten zijn hoe ons eigen land te besturen. Een volk dat zich nog kan herinneren dat het over een kwart van de aarde regeerde, is zeker in staat om zichzelf te regeren zonder Brussel.”

De maanden die op deze zinnen volgden, lijken de peptalk nogal te logenstraffen, maar daar gaat het mij nu niet om. Wat hier per ongeluk heel goed wordt verwoord, is de curieuze mix van superioriteit en minderwaardigheid waar Groot-Brittannië aan lijdt. 

Ik leen die diagnose van de historicus en journalist Fintan O’Toole, die een boek schreef over de brexit met als titel ‘Heroïsch falen’. Volgens O’Toole hebben de Britten enerzijds het verlies van hun wereldmacht nog altijd niet verwerkt, terwijl ze zich anderzijds als overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog maar moeilijk kunnen neerleggen bij de gedachte dat ze op voet van gelijkheid moeten samenwerken met anderen.

Heroïsche aftocht

Toen ze in 1973 lid werden van de EEG, waren er genoeg Britten die dachten via Europa weer een leidende rol binnen een imperium te kunnen spelen, maar dat was te hoog gegrepen. Ze konden de EU niet domineren, sterker nog: het verslagen Duitsland bleek, zeker na de Wiedervereinigung, de aanvoerder te zijn. Tijd voor een heroïsche Britse aftocht. 

Maar de ironie is dat het Verenigd Koninkrijk door te streven naar grootsheid alleen maar kleiner dreigt te worden. De Schotten voelen zich bij een harde brexit welhaast gedwongen te vertrekken, en de vraag is wat dat betekent voor Wales en Noord-Ierland. Straks staat het hele land nog op non-actief.

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt. Lees ze hier terug.

Lees ook:

Wie kan Boris Johnson nog tegenhouden?

De Britse premier Boris Johnson verraste woensdag vriend en vijand door het Britse parlement ruim een maand op te schorten, waardoor het nauwelijks meer tijd heeft om over brexit te debatteren. Kan zijn opzetje nog teruggedraaid worden?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden