null Beeld
Beeld

ColumnJamal Ouariachi

Door Rijneveld als vertaler weg te pesten, is het een nulsomspel van de huidskleur geworden

Zo verknipt als de recente discussie over de vertaling van The Hill We Climb, Amanda Gormans inauguratie-gedicht, kom je ze zelden tegen. Er kwam kritiek op de keuze voor Marieke Lucas Rijneveld als vertaler, onder anderen van Janice Deul, die zich in de Volkskrant afvroeg waarom er gekozen was voor een vertaler die ‘wit’ is, en niet voor ‘een literator die – net als Gorman – spoken word-artist is, jong, vrouw én: unapologetically Black?’

Waarom wit, en niet zwart?

Verontwaardigde reacties volgden: krankzinnig dat een vertaler dezelfde huidskleur moest hebben als de oorspronkelijke auteur! En als huidskleur en identiteit de sleutel tot begrip van een tekst waren, kon je dan voortaan als, pakweg, witte heteroseksuele vrouw alleen nog maar boeken van witte heteroseksuele vrouwen lezen en begrijpen?

Rijneveld gaf de opdracht terug. De discussie ging voort.

Ineens begonnen mensen de huidskleurkritiek (waarom wit, en niet zwart?) te ontkennen. Zo schreef Johan Fretz in Het Parool dat het veeleer om de ‘specifieke ervaring’ ging, die Nederlandse zwarte dichters hadden ‘in relatie tot Gormans werk’. Daarom zouden zij geschiktere vertalers zijn. Hij had het ook over de ‘essentie’ van Gormans werk, die hijzelf dus meende te kennen.

Het is zo’n beetje het basisprincipe van literatuur: dat je specifieke ervaringen zo onder woorden brengt, dat ze voor de lezer gaan leven. Die Gorman moet wel een verdomd beroerde dichteres zijn, als de ‘essentie’ en haar ‘specifieke ervaring’ zo goed verstopt zitten in haar tekst. Ze droeg nota bene voor tijdens een plechtigheid die haar hele land aanging, met behalve zwarte ook Aziatische, Native American, latino en witte inwoners. Hadden die allemaal de ‘essentie’ gemist?

Een gedicht is van iedereen

Een literair werk hééft geen essentie. Dat is het prachtige eraan. Zodra het de wereld in gaat, is het van iedereen en mag iedereen er zijn interpretatie op loslaten.

Maar Black Lives Matter dan? Kreeg Amanda Gorman niet juist haar roemvolle podiumplek, omdat Joe Biden wilde laten blijken de boodschap van BLM begrepen te hebben? Vast en zeker. Maar aan wie is de boodschap van BLM eigenlijk gericht? Aan zwarte mensen? Die weten natuurlijk al láng dat hun levens ertoe doen. Nu nog dat besef bij witte mensen in hun botte koppen stampen. Juist daarom was het een goed idee een bijzonder populaire Nederlandse dichteres, met een enorm bereik, te vragen Gormans gedicht te vertalen.

De strijd tegen racisme in Nederland is nog lang niet klaar, en ook in de letteren mag het wel een onsje meer met de diversiteit. De strijd zou er een moeten zijn, waarin steeds méér mensen een stem krijgen. Door Rijneveld als vertaler weg te pesten, is het een nulsomspel geworden: de stem van de een wordt ingewisseld voor de stem van de ander. En ja, op grond van huidskleur.

Jamal Ouariachi is schrijver. Behalve­­ romans en verhalen schrijft hij onder meer recensies en columns. Lees hier eerdere columns van Ouariachi terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden