Column

Doe Tennet niet teniet

Tussen al het Prinsjesdagnieuws sneeuwde het proefballonnetje van de minister van financiën een beetje onder. Hij kondigde aan te overwegen om Tennet, de netbeheerder voor alle Nederlandse en een deel van de Duitse elektriciteit, te verkopen. Het is een winstgevend staatsbedrijf dat verantwoordelijk is voor het hoogspanningsnet, het transport van elektriciteit en de handhaving van de balans tussen vraag en aanbod op het net. De overheid heeft er de afgelopen jaren ruim een miljard euro in geïnvesteerd, met name ten behoeve van de aansluiting van windparken op zee. En ook de komende tien jaar zijn er flinke investeringen nodig, geraamd op 35 miljard euro, het grootste deel voor het netwerk in Duitsland. En dat is precies de reden voor de voorgenomen verkoop.

Negatieve rente

Maar dat is kortetermijndenken. Ten eerste kan de overheid met de negatieve rente van vandaag gratis geld lenen. Zo goedkoop kunnen private partijen niet lenen. Tenzij de minister het bedrijf naar de beurs brengt, want dan zullen er geheid beleggers te vinden zijn die er hun geld willen insteken. Tennet maakte de afgelopen vijf jaar gemiddeld een half miljard euro winst.

Daar zit precies het probleem: beleggers willen graag snel dividend uitgekeerd krijgen en niet een paar jaar wachten tot hun investeringen renderen. Dus is het helemaal de vraag of een private partij de winsten wel zal investeren. Tennet is een monopolist die strak onder controle staat van de Autoriteit Consument en Markt (ACM), die de tarieven bepaalt. Bij privatisering is concurrentie onmogelijk, dus blijft het een monopolist, maar dan wel in private handen en nog steeds gecontroleerd door de ACM. Dat betekent dat de enig overgebleven strategie om het dividend voor de aandeelhouders te maximaliseren, ontslagen zijn en beperking van de investeringen.

Tennet in staatshanden houden

Het lijkt mij economisch gezien veel verstandiger als Tennet in staatshanden blijft en als de minister een groot deel van de investeringskosten bij de Duitse overheid neerlegt in ruil voor aandelen.

Het zit me niet lekker. Want het energienet appelleert een stuk minder aan de Nederlandse trots dan de KLM. Daarvoor trok de minister begin dit jaar heel makkelijk de portemonnee met een aandelenaankoop van 680 miljoen euro. Hij maakte er goede sier mee. Met zoiets saais als hoogspanningsmasten en zeekabels lukt dat natuurlijk niet.

En er is nog iets verontrustends. Volgens de Europese Commissie subsidieert de Nederlandse overheid fossiele energie al jaren voor 2,5 miljard euro. Dat gebeurt met name via een flinke korting op de energiebelasting voor industriële grootgebruikers, kwijtschelding van accijns op kerosine voor vliegtuigen en stookolie voor de scheepvaart. Dat blijkt uit een vorige week verschenen rapport van onder meer Milieudefensie over energiesubsidies in Europa. Ons kabinet gebruikt het woord subsidie liever niet. Maar als we die subsidies stopzetten hebben we in veertien jaar het geld voor Tennet bij elkaar. Met zulke genereuze subsidies krijg je de afnemers van elektriciteit niet makkelijk mee in de financiering van Tennets toekomst. Als ze afgeschaft worden krijgen de industriële grootgebruikers opeens een belang bij duurzame energie.

Kortom, hou Tennet in handen van de staat, verkoop aandelen aan Duitsland, bespaar jaarlijks 2,5 miljard euro op fossiele energiesubsidies en biedt, in plaats daarvan, grote stroomverbruikers obligaties in Tennet aan. Op die manier ontstaat er een win-winsituatie voor de energietransitie.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden