OpinieCultuur en corona

Doe niet alsof de cultuursector alleen een kostenpost is

null Beeld

Bezuinigingen en de coronacrisis hebben de cultuursector in grote nood gebracht. Erken de waarde van cultuur, schrijven kandidaat-Kamerlid Melody Deldjou Fard en adviseur Jon Heemsbergen.

De Nederlandse cultuursector verkeert in nood. Met de bezuinigingen tien jaar geleden van toenmalig minister Halbe Zijlstra begon een vrije val die nog altijd niet gestopt is.

De Sociaal-Economische Raad becijferde dat deze bezuinigingen van tweehonderd miljoen euro niet alleen zorgden voor een verschraling in het culturele aanbod, maar ook een ravage aanrichtten op de arbeidsmarkt. Twintigduizend vaste banen verdwenen en de positie van het toegenomen aantal zzp’ers en flexwerkers werd sindsdien steeds zwakker. De problemen stapelden zich in de jaren daarna meer en meer op. Volgende kabinetten beloofden herstel, maar dat kwam er tot nu toe slechts mondjesmaat. De cultuursector zit al tien jaar in de overlevingsmodus en heeft te weinig ruimte om haar maatschappelijke positie te versterken.

Mokerslag

Afgelopen jaar volgde opnieuw een mokerslag. De coronacrisis sloeg diepe financiële wonden in de cultuursector, die een van de hardst geraakte sectoren bleek. De crisis legt haarscherp de kwetsbaarheid van het bestel bloot. Kleine en grote instellingen werden bedreigd in hun voortbestaan.

Desondanks bleef het lang stil op het Binnenhof. Het kabinet kwam uiteindelijk, na vele acties van met name de cultuursector zelf, met een fatsoenlijk steunpakket over de brug. Dit bleek voldoende om de meeste culturele instellingen voorlopig overeind te houden, maar met name de vele zzp’ers en flexwerkers vallen veelal tussen wal en schip. Het gevolg is dat velen noodgedwongen op zoek gaan naar werk in andere sectoren. De waardevolle kennis en ervaring stroomt zo meer en meer weg uit de cultuursector.

Geen visie

Het ontbreken van budgettaire prioriteit voor cultuur is problematisch, maar nog schokkender is het gebrek aan politieke visie en ambitie als het gaat om de cultuursector.

Cultuur is geen kostenpost maar juist een investering in ons land, op vele niveaus. De intrinsieke waarde en maatschappelijke impact van cultuur moet in de politiek voorop staan. En daarnaast moet niet worden vergeten hoe groot de economische waarde van deze sector is. Cultuur en media staan volgens het CBS voor 3,7 procent van het bruto binnenlands product en zorgen bovendien voor 4,5 procent van de totale werkgelegenheid in Nederland.

Fundamentele discussie

Zonder cultuur zijn we een land zonder beschaving. De op het Binnenhof lang vermeden fundamentele discussie over de toekomst van de cultuursector moet nu gevoerd worden. Welke keuzes gaat de politiek maken om op de langere termijn een vitale cultuursector te borgen? Wat is de positie van cultuurmakers in de samenleving en hoe kan deze positie versterkt worden?

Hoe zorgen we dat de sector niet telkens alleen overleeft maar kan bloeien en groeien? En hoe kunnen de twee werelden, politiek en cultuursector, elkaar beter leren begrijpen en een constructieve dialoog starten?

Transformatieplan

Het herstel is belangrijk, maar een terugkeer naar het oude normaal is een gemiste kans. Wat nu nodig is, is niet opnieuw een lappendeken aan losse maatregelen, maar een transformatieplan. Investeer in een eerlijke en duurzame culturele arbeidsmarkt. Bevorder innovatie en toekomstgericht experiment. En zie de cultuursector niet langer als een losstaand ecosysteem. Betrek de sector juist bij andere sectoren om grote maatschappelijke vraagstukken te helpen aanpakken. Nederland heeft het creatief denkvermogen, de intrinsieke waarde en de maatschappelijke impact van de cultuursector nu en in de toekomst nodig. De cultuursector kan en moet sterker uit deze crisis komen. Dat begint met een politieke visie en ambitie.

Lees ook:

Extra geld voor cultuur komt niet bij de artiest terecht

Mooi dat er extra geld komt om cultuur in coronatijd te ondersteunen. Maar een groot deel komt niet bij de kunstenaars terecht, schrijft saxofonist Ben van den Dungen.

De coronacrisis is ook een zingevingscrisis. ‘Met blikvernauwing als gevolg’

In de westerse wereld zijn vragen als ‘Wie ben ik?’ of ‘Waarom besta ik?’ naar de achtergrond gedrongen. Dat, zegt hoogleraar Mattias Desmet, heeft tot een zingevingscrisis geleid, die ons ook in deze coronatijd danig in de weg zit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden