OpinieDualisme

Doe geen beloftes over dualisme die niet ingelost kunnen worden

null Beeld

Dualisme is het nieuwe toverwoord. Maar coalitiefracties zullen altijd ‘hun’ ministers verdedigen. En zo hoort het ook, vindt Bob van den Bos, Voormalig Tweede-Kamerlid en senator voor D66.

Bob van den Bos

Om de democratische instituties te versterken willen de coalitiefracties VVD, D66, CDA en CU ‘een duidelijke scheiding tussen Kamer en kabinet’. Zo’n dualistisch stelsel moet bijdragen aan het herstel van vertrouwen van de burgers in de regering: nieuw elan, nieuwe bestuurscultuur.

Deze vroegtijdige scheidingsakte is politiek ongewenst en bovendien ongeloofwaardig. Natuurlijk, stevige inhoudelijke debatten in de Kamer kunnen bijdragen aan beter beleid. Maar dualisme moet geen doel op zichzelf worden.

De één kan niet zonder de ander

In deze tijd van polarisatie zou een nieuw elan moeten betekenen: uitstralen van een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid, nadruk op wat bindt, niet wat scheidt. Regering en parlement zijn gezamenlijk wetgever. De één kan niet zonder de ander.

Gezien het recente verleden zal de Tweede Kamer zich ongetwijfeld assertiever gaan opstellen. Maar de tegenstelling zal eerder liggen tussen de regeringsfracties en oppositie dan tussen regering en parlement. Dat ligt in de aard van het politieke proces.

Vanuit het kabinet bestaat steeds behoefte aan steun voor het eigen beleid, zeker van ‘bevriende’ fracties. Als bewindslieden (te veel) openlijke nederlagen in het parlement lijden, verliezen ze aan gezag in de ministerraad, bij de eigen partij en bij de bevolking. In het algemeen zijn kabinetsleden bovendien de laatste tijd veel kwetsbaarder geworden door polarisatie, verharding van het parlementaire debat, nepnieuws en bedreigingen. Recentelijk knapte een recordaantal bewindslieden niet voor niets voortijdig af.

Omgaan met verbaal geweld

Nieuwe kabinetsleden zullen het echt niet makkelijker krijgen dan hun voorgangers. Sommige begeven zich voor het eerst in de politieke arena. Behalve met kritiek in de Kamer zullen zij moeten (leren) omgaan met verbaal geweld in de media. Leden van de coalitiefracties zullen er vaak niet aan ontkomen ’hun’ bewindslieden in het openbaar te verdedigen. Bovendien zitten drie van de vier lijsttrekkers zelf in het kabinet. Uit politieke loyaliteit of eigenbelang zullen fractieleden hun leiders niet snel afvallen. Tegelijkertijd zijn succesvolle lijsttrekkers als Rutte en Kaag extra kwetsbaar voor oppositionele kritiek: wie hen beschadigt, tast de electorale positie van hun partij aan.

Pieter Omtzigt was een opvallende uitzondering op deze algemene regel. Hij ging in ongekend harde bewoordingen tekeer tegen ‘zijn’ kabinet en functioneerde eigenlijk al als een eenmansoppositiepartij toen hij nog lid was van het CDA. Zijn vertrek uit die partij was dan ook geen verrassing.

In tegenstelling tot wat de nieuwe coalitie aankondigt, zullen regeringsfracties en bewindslieden tot politieke afstemming moeten komen. Kabinetsleden willen niet in het openbare debat verrast worden door ‘politieke vrienden’. Daar spinnen immers alleen oppositiepartijen garen bij. De bekritiseerde maandagochtendbijeenkomsten tussen fractieleiders en een kabinetsdelegatie zijn door de huidige coalitie wel terecht afgeschaft, omdat er in te kleine kring te veel besloten werd.

Persoonlijke veroordelingen

Bij de controletaak kan er meer afstand bestaan tussen kabinet en coalitiefracties. Zodra de kritiek echter de vorm aanneemt van harde persoonlijke veroordelingen gaat de oppositie ermee aan de haal. Daarom zouden coalitiefracties zich moeten beperken tot vakkundige ondervraging en zakelijke kritiek.

Met een nog verdere aanscherping van de politieke verhoudingen wordt het vertrouwen in de overheid niet hersteld. Daar is een sterk oplossingsgericht beleid voor nodig, waarvan de burgers de resultaten merken. Een nieuwe politieke cultuur moet inhouden dat kabinet en alle fracties de oprechte bereidheid tonen naar elkaar te luisteren, zonder ongeremde profileringsdrang.

Beloftes over dualisme die niet (kunnen) worden ingelost, ondermijnen de democratische legitimiteit die de nieuwe coalitie juist zo hard nodig heeft.

Lees ook:

De coalitie belooft de achterkamers te mijden – maar kunnen de vier partijen zich wel beheersen?

Jan Paternotte is de nieuwe fractievoorzitter van D66. Hem wacht, samen met de collega’s van VVD, CDA en ChristenUnie, de moeilijke taak om het beloofde dualisme waar te maken.

Wat zoekt Wopke Hoekstra op het ministerie van Buitenlandse Zaken?

Waarom kiest Wopke Hoekstra voor het ministerschap van buitenlandse zaken, terwijl hij ook nog vicepremier in Rutte IV is, en als partijleider het CDA verder op de rails moet krijgen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden