Column

DNA-test geeft Elizabeth Warren gelijk, maar levert haar niets op

Senator Elizabeth Warren begroet haar supporters voorafgaand aan een debat met haar Republikeinse opponent Geoff Diehl, vrijdag in Boston. Beeld AP

Donald Trump pootje lichten is nog niet zo gemakkelijk als het lijkt. En hem een miljoen dollar afhandig maken al helemaal niet. 

Senator Elizabeth Warren uit Massachusetts verkeerde afgelopen maandag heel even in de veronderstelling dat het haar gelukt was. De rest van de week was ze bezig de politieke brokstukken op te ruimen. De verhouding tussen Amerikaanse minderheidsgroepen en de blanke meerderheid waar ze zelf toe behoort, is een porseleinkast waar ze als een olifant doorheen was gebanjerd, door vol te houden dat ze Indiaans bloed heeft.

Dat Warren Indiaanse voorouders heeft is niet zo verwonderlijk, ze komt uit Oklahoma, waar een kleine 9 procent van de bevolking Indiaans is – er wonen 67 stammen die zo’n anderhalve eeuw geleden van hun eigen woongebieden daarheen werden gedreven. Van moederskant zouden er Cherokee en Delaware onder haar voorouders zijn. Het zou voor haar vaders familie zelfs reden zijn geweest om tegen het huwelijk met haar moeder te zijn.

Dat lijkt allemaal tamelijk onschuldig. Politiek pikant werd het in 2012, toen Warren de politiek in ging en, zoals gebruikelijk, haar politieke tegenstanders de archieven in doken op zoek naar schadelijke informatie. Die vonden ze: op een landelijke lijst van docenten recht aan universiteiten had ze zich laten registreren als native American.

Volgens Warren had ze voor die aanduiding gekozen om op die manier in contact te komen met mensen met een soortgelijke achtergrond. De universiteit van Harvard, waar ze het laatst hoogleraar was, telde haar mee als ‘kleurling’ in de statistiek die moest aantonen dat de universiteit genoeg minderheden aannam. Maar zowel Warren als Harvard houdt vol dat haar bescheiden minderheidsachtergrond geen rol speelde bij haar benoeming tot hoogleraar.

Pocahontas

Politiek deed de kwestie Warren in eerste instantie niet heel veel kwaad, ze versloeg in 2012 de zittende Republikeinse Senator Scott Brown met gemak. Maar daar is Massachusetts ook de staat voor, die is door en door Democratisch – Brown had zijn zetel vooral te danken aan een bijzonder slechte Democratische kandidaat in 2006.

Maar Warren heeft ambities die verder reiken dan die ene staat aan de oostkust. Ze werd al tijdens haar campagne bekend om de strijdbare manier waarop ze een progressieve boodschap kon brengen. “Er is niemand in dit land die rijk werd zonder hulp. Niemand. Je bracht je goederen naar de afnemers op wegen die wij voor je betaalden; je nam werknemers aan voor wie wij de opleiding hebben betaald; je was veilig in je fabriek dankzij politie en brandweer die wij voor je betaalden.” Lang bleef ze vaag over haar presidentiële ambities, maar eind september zei ze dat ze daar na de verkiezingen in november ‘serieus naar gaat kijken’.

Dat was het sein voor Donald Trump om haar weer eens flink te kietelen over haar Indiaanse achtergrond. ‘Pocahontas’ noemt hij haar, naar de beroemde dochter van een Indiaans stamhoofd, die gevangen werd genomen door Engelse kolonisten, met een van hen trouwde en overleed tijdens een verblijf in Engeland.

Als Warren werkelijk Indiaans bloed heeft, waarom laat ze dan geen DNA-test doen, vroeg Trump, in navolging van andere Republikeinen. Dat leek op zijn oproep, toen hij nog gewoon een beroemde New Yorkse huizenmagnaat was, dat president Barack Obama zijn Hawaïaanse geboortebewijs moest laten zien om te bewijzen dat hij niet in Kenia geboren was, en dus zeker het recht had om president te zijn. Dat had een waarschuwing voor Warren kunnen zijn: nadat Obama dat schoorvoetend had gedaan, naar hij zelf zei om het politieke debat weer over serieuze zaken te laten gaan, bleef Trump suggereren dat er vervalsing in het spel was.

Maar afgelopen zomer speelde Trump een extra spel met Warren. Als zij het tegen hem opneemt in 2020, en die twee elkaar in een tv-debat tegenkomen, dan zou hij haar een DNA-testpakket toewerpen. “En we zullen zeggen: ik geef je een miljoen dollar voor je favoriete liefdadige organisatie, betaald door Trump, als je de test doet en als die aantoont dat je een Indiaan bent.”

Nou, betaal dan maar, was maandag Warrens antwoord. Graag de cheque uitschrijven aan het National Indigenous Women’s Resource Center, dat Indiaanse vrouwen helpt. Ze maakte die dag het resultaat bekend van een test die ze zelf al had laten doen, niet door zomaar een commercieel bedrijf, maar door een geneticus van de Stanford-universiteit. De uitslag: het verhaal van Warrens moeder over haar afstamming kan heel goed kloppen. Ze heeft Indiaanse voorouders. De laatste ‘volbloed’ Indiaan in haar stamboom moet zes tot tien generaties terug zijn te vinden.

Stammen

Trump betaalt natuurlijk niet. En strikt genomen hoeft dat ook niet, want hij kondigde alleen maar aan dat hij in 2020 iets zou beloven. Evengoed staat hij schaakmat als het gaat om Warrens achtergrond, zou je zeggen.

Niet dus, want Trump blijft natuurlijk roepen dat Warren ten onrechte voordeel heeft gehad van die paar druppels Indiaans bloed. En daar komt nu nog bij dat Warren de woede heeft gewekt van prominente Indianen die haar tot nu toe steunden. Met name de Cherokee nemen aanstoot aan het feit dat de Senator een bewijs van haar Indiaanse achtergrond zocht in haar DNA. De minister van binnenlandse zaken van de Cherokee Nation, een van de drie Cherokee-stammen in de VS, liet weten: “Soevereine stammen bepalen zelf de criteria voor burgerschap, en hoewel DNA-testen kunnen worden gebruikt om afstamming te bepalen, zoals wie de ouders van een persoon zijn, is dat geen bewijs voor het behoren tot een stam. Een DNA-test gebruiken om welke band dan ook te claimen met de Cherokee Nation, of welke stam dan ook, zelfs vaag, is onbehoorlijk en verkeerd.”

Een andere Cherokee-stam, de Eastern Band Cherokee, was milder en liet weten dat Warren “niet haar familiegeschiedenis of aanwijzingen voor Indiaanse voorouders heeft gebruikt om werk of ander voordeel te verkrijgen”.

Elizabeth Warren Beeld AP

Wie Indiaan is en wie niet, ligt nu eenmaal erg gevoelig. En verschillende stammen hebben er verschillende criteria voor. Soms is dat afstamming, je moet een bepaald percentage Indiaans bloed hebben. En soms kun je vragen om lidmaatschap, maar dan moet je wel deel uitmaken van de gemeenschap. Bovenal willen de Indiaanse stammen in de VS dat zelf uitmaken. Dat is een van de hoekstenen van hun zelfstandigheid binnen de VS, en een manier om hun identiteit te bewaren.

Dat is lastig voor Warren, en ook voor sommige Indianen. Wat moet je bijvoorbeeld als je van Indiaanse komaf bent, maar je stam wordt niet officieel erkend? En je er ook nog behoorlijk blank uit ziet, met dank aan je blanke vader? Daarover schreef Anna Pulley een persoonlijk stuk in The Washington Post, dat een verademing is in het politieke welles-nietes tussen Warren en Trump.

In dat getouwtrek lijkt de identiteit van Warren zelf het onderspit te delven. Wat ze met de DNA-test gedaan heeft, is bevestigen wat ze op basis van de verhalen in haar familie al als feit aannam: dat er Indianen onder haar voorouders zijn. Massa’s Amerikanen hebben soortgelijke dingen ontdekt op sites als 23andme.com kan het al voor 99 dollar. Zo kun je als blanke Amerikaan ook uitvinden uit welke landen je Europese voorouders kwamen, maar ook dat je Afro-Amerikanen in je familie hebt of Chinezen. Zwarte Amerikanen hebben doorgaans ook Europees bloed, en gezien de geschiedenis van slavernij kan dat het resultaat van vrijwillige of gedwongen omgang met Europeanen.

In principe zijn dat gewoon de feiten, en door die te kennen, word je niet opeens iemand anders. Het zijn wel heel persoonlijke feiten, een blijvende uitnodiging om er betekenis aan te geven. En dat gebeurt dan onontkoombaar in de context van de Amerikaanse geschiedenis van slavernij en van genocide op de oorspronkelijke bewoners.

Dat maakt het ingaan op die uitnodiging, als die algemeen bekend is, een politieke keus. Elke poging van Warren om haar familiegeschiedenis als privékwestie af te doen, is daardoor tot mislukken gedoemd.

Lees ook:

Meer artikelen over de Amerikaanse president Trump vindt u in dit dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden