Column Abdelkader Benali

Dit was hét moment voor een Afrikaanse of Arabische Nobelprijs­winnaar

Waar ik op hoopte, gebeurde niet. Dat de belangrijkste literatuurprijs die er in de wereld is naar een Afrikaan of Arabier zou gaan. Dat dat niet gebeurde, maakte me droevig. De voortekenen waren goed. De Nobelprijs voor literatuur, elk jaar op een ­donderdag in oktober om klokslag een uur Nederlandse tijd aangekondigd, wilde na twee jaar van schandalen schoon schip maken. In het eerbiedwaardige gremium bleek van alles mis te zijn. Er werd gemarchandeerd. Een lid van de Zweedse Academie – het comité dat de prijs uitreikt – bleek getrouwd met een verkrachter. De namen van winnaars lekten voortijdig uit, zodat met voorkennis op de uitkomst kon worden gegokt. Vorig jaar werd de prijs niet uitgereikt en om dat in te halen, zouden twee auteurs de hoofdprijs krijgen.

Het is maar een prijs, hoor ik mensen zeggen, en ­literatuur kent geen winnaar. Het schrijven van een ­geslaagde roman is al een overwinning op zichzelf. Dat klopt en toch kijkt de hele wereld reikhalzend uit naar de bekendmaking. Omdat de prijs uiteindelijk gaat over de politieke kracht van literatuur. De literatuur die de Zweedse Academie bekroont, wil iets in gang zetten. Zoekt verandering. Bekritiseert. Stelt lastige vragen. Maar de Academie is nukkig, onvoorspelbaar. Dat maakt de aankondiging altijd een spannende aangelegenheid.

Drie jaar geleden won een liedjesschrijver de prijs, zijn naam was Bob Dylan. De laatste niet-westerse winnaar was Mo Yan, alweer zeven jaar geleden. Als de Academie serieus is over de toestand in de wereld, zo redeneerde ik afgelopen week, dan zal ze de prijs schenken aan een schrijver uit een werelddeel waar de afgelopen jaren de menselijke crisis een dieptepunt bereikte.

De Academie zou toch niet blind zijn voor de geweldsspiraal in het Midden-Oosten?

De vluchtelingencrisis, de oorlog in Centraal-Afrika, de beroeringen in Soedan, de opstanden in Egypte, de droogte in de Sahel, terreur in Somalië en Kenia, xenofoob geweld in Zuid-Afrika. Het Midden-Oosten lijkt in de ban van een geweldsspiraal. Er is weer een nieuwe oorlog begonnen in Noord-Syrië. Daar zou de Academie toch niet blind voor zijn?

Dus was ik afgelopen donderdag extra vroeg wakker om een aantal mogelijke Afrikaanse en Arabische kanshebbers door te nemen. De naam van de Keniaanse auteur Ngugi Wa Thiong’o zingt al jaren rond. Meeslepende verhalen en betrokken bij de grote vraagstukken van zijn tijd. Go, Ngugi! Nuruddin Farah, de Somalische auteur die al decennia schrijft over de grote maatschappelijke ontwrichting van Oost-Afrika. Of Boualem Sansal uit Algerije, die een paar vlijmscherpe romans heeft ­geschreven over islamisme en terreur. In het Midden-Oosten zag ik geen betere kandidaat dan Elias Khoury, de Libanese auteur die monumentale romans schrijft over de geschiedenis van de regio. Zijn roman ‘Poort van de zon’ zou verplichte kost moeten zijn voor iedereen die het Palestijnse vraagstuk wil begrijpen. En dan is er Amin Maalouf, die met zijn historische romans laat zien dat de Levant een indrukwekkende multi-etnische ­geschiedenis kent. Dan wordt literatuur tegengif tegen sektarische haat.

Het werden uiteindelijk twee Europese auteurs. Handke uit Oostenrijk en Tokarczuk uit Polen. Vooral die laatste gun ik het van harte, een echte schrijver die het Poolse nationalisme aanvalt. Maar Handke prees ­tijdens de Balkanoorlog de Servische leider Slobodan Milosevic. Waarom bekroont in een tijd van etnisch ­geweld, rassenhaat en militaire agressie de Academie een schrijver die een oorlogshitser steunde? Plotseling voelde de prijs hopeloos gedateerd aan.

Abdelkader Benali (1975) is schrijver. In 1996 debuteerde hij met ‘Bruiloft aan zee’ en in 2003 won hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn roman ‘De langverwachte’. Om de week schrijft hij voor Trouw een column. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden