OpinieGezondheidszorg

Dit is de tijd om de zorg grondig te hervormen

Weg met de automatische doktersbezoekjes en leve de gezonde leefstijl: Sophie Bijloos ziet volop kansen in coronatijd.

Corona heeft de zorg op zijn kop gezet en daarmee is er ruimte ontstaan voor essentiële hervormingen. Regels zijn losgelaten en centrale coördinatie blijkt mogelijk. Laten we deze hervormingen verankeren in overheidsbeleid. Dat is nodig: het RIVM voorspelt dat de zorguitgaven in 2040 zijn verdubbeld ten opzichte van 2015. De kosten nemen toe door vergrijzing: nu mensen ouder worden, leven ze ook langer met aandoeningen.

Het huidige overheidsbeleid kan herijkt, zeker op de volgende vier punten die in deze coronaperiode duidelijk worden.

Trotse verpleegkundigen

We klappen in deze crisis met ons allen voor onze zorgverleners. En terecht, wat een geweldig werk leveren ze. Dat denk ik iedere keer als ik bij mijn vader in het verpleeghuis kom. Prachtig dat ze de tafel mooi dekken, met een bloemetje in het midden. Dat ze grapjes maken met de bewoners die ernstig lijden aan dementie. Dat ze respectvol blijven en ‘u’ blijven zeggen terwijl ze ook de luiers moeten verschonen.

Maar dat applaus is ook terecht als we denken aan de enorme personeelstekorten in de zorg. En daarbovenop ook nog eens de eisen op het gebied van administratie en verantwoording. In mijn werk zie ik dat verpleegkundigen in normale tijden veel tijd kwijt zijn met het voldoen aan regels. In deze coronapandemie blijken tijdelijk een heleboel administratieve lasten losgelaten. Ook grijpt de inspectie nu alleen in als de zorg echt onder de maat is. Om niet teveel druk te leggen op het nu toch al zo overbelaste zorgstelsel.

In het door minister Hugo de Jonge opgezette programma ‘Waardigheid en Trots’ is onderzocht hoe verpleegkundigen trotse professionals worden, waardoor ze betere zorg verlenen. Uit dit onderzoek blijkt dat het van belang is dat verpleegkundigen de ruimte krijgen en voelen dat ze ‘beïnvloeder van omstandigheden’ zijn. Daardoor kijken ze kritischer naar de consequenties van het eigen handelen. En dat is een belangrijke voorwaarde om te blijven leren. Minder regels en meer waardering en leerruimte vormen de eerste essentiële pijler van de herijking van overheidsbeleid.

Veel meer digitaal

Toen ik zwangerschapsdiabetes had, prikte ik me helemaal suf (bij het opstaan, voor en na iedere maaltijd, voor het naar bed gaan) en wist dus precies wat goede waardes waren, wat ik wel en niet kon consumeren en wat ik nodig had aan naalden en insuline. En toch moest ik iedere twee weken langskomen bij de verpleegkundige.

Kan dat niet digitaal, vroeg ik me iedere keer af. Het eerste bezoek aan een arts moet altijd fysiek zijn. Dat betekent dat digitale zorg (bijvoorbeeld beeldbellen met een arts of metingen doorsturen naar het ziekenhuis) pas mag als je eerst een keer bent langs geweest bij de arts.

Als kwartiermaker-directiesecretaris bij digitaal ziekenhuis Ksyos zag ik hoe waardevol digitale consulten zijn. Artsen kunnen het niet-complexe deel van de zorg snel beoordelen, een huisarts kan makkelijk met een specialist overleggen en een patiënt heeft geen lange wachttijden.

Zo blijft er meer tijd over voor de patiënten die meer tijd nodig hebben. Dat maakt maatwerk mogelijk en doorbreekt de ‘tien-minuten-per-patiënt-routine’. Winst voor de arts en winst voor de patiënt.

Sinds de uitbraak van het corona­virus is de regel van het eerste fysieke patiëntencontact losgelaten. Patiëntgerichte (en dus ook digitale) zorg is een tweede pijler voor de herijking.

Voorkomen

Toen ik zwangerschapsdiabetes kreeg, stegen onze huishoudkosten fors. Mijn dieet van groenten, eieren, noten en vis was namelijk een heel stuk prijziger dan een ‘normaal’ eetpatroon van brood, pasta, rijst en aardappelen.

De Nederlandse Vereniging voor Intensive Care concludeert dat 80 procent van alle Nederlandse coronapatiënten op de intensive care overgewicht heeft. Tijd om onze manier van tegen zorg aankijken te herzien. Namelijk dat zorg niet alleen gaat over ‘beter maken’, maar ook – en vooral – over het voorkomen dat mensen ziek worden. De meest voorkomende doodsoorzaken hebben immers te maken met een ongezonde levensstijl.

In het Nationale Preventieakkoord 2018 staat de ambitie van de overheid en andere zorgpartijen dat in 2040 een gezonde leefstijl de norm is.

Preventiemaatregelen zoals het stimuleren van beweging en het kopen van groenten en fruit zijn echter al in 2020 een essentiële derde pijler voor toekomstbestendige zorg.

Samenwerking

In de zorg heerst marktwerking, zodat mensen de beste zorg kunnen kiezen en zorginstellingen die niet de beste zorg leveren failliet gaan. Zo zorgt de markt voor goede (en steeds betere) zorg.

Dit leidt ook tot problemen. Als mens heb je in je leven niet met één zorgaanbieder te maken en soms heb je een ziekte waarbij meerdere zorgverleners je behandelen. Daarom zijn er in de zorg ook weer afspraken gemaakt om samenwerking soms toe te staan. Maar uit onderzoek blijkt dat zorgbestuurders denken dat er veel niet mag op het gebied van samenwerking, ook al is dit in de praktijk niet altijd waar. Samenwerking is lastig als je elkaars concurrent bent.

Door het coronavirus zijn obstakels weggehaald. Een landelijk coördinatiepunt is opgericht om patiënten te ‘verdelen’. Ziekenhuizen geven elkaar inzicht in hoeveel bedden beschikbaar zijn. Bovendien nemen verpleeghuizen delen van de ziekenhuiszorg over en wisselen zorginstellingen artsen en verpleegkundigen onderling uit om in nood te helpen. En zorgverzekeraars, het ministerie en banken bieden hiervoor ruimte.

Het stimuleren van samenwerking ten gunste van de patiënt is de vierde pijler voor herijking van het overheidsbeleid.

Meestal zijn crisissituaties de beste leermomenten. Houd de hervormingen, die nu deels al mogelijk blijken en essentieel zijn voor toekomstbestendige zorg, vast.

Lees ook:

Zorgverzekeraars vinden concurrentie even niet belangrijk

Dat de coronacrisis extra geld kost, doet er voor de zorgverzekeraars even niet toe. ‘Continuïteit staat nu voorop.’

Corona? De rijken der aarde laten zien: gezondheid kun je kopen

Sinds de uitbraak van de corona-epidemie probeert de mondiale jetset zichzelf met alle mogelijke middelen gezond te houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden