Brief van de hoofdredactie Cees van der Laan

Dirigente of dirigent? Of vrouwelijke chef-dirigent?

Geachte heer Wil Jansen,

In de eerste plaats fijn dat u aan het einde van uw ingezonden brief schreef dat u een man was. Want ik had bijna voetstoots aangenomen, op basis van uw voornaam, dat u een vrouw was. ‘Wil Jansen (ik ben een man)’, zo beëindigt u uw brief die we plaatsten in de krant van 16 oktober.

Dit geeft ook goed weer hoe snel we in de valkuil van het man-zijn of vrouw-zijn kunnen vallen als het gaat om sekseaanduidingen. Zo raak ik ­regelmatig de kluts kwijt bij namen als Robin of René. Zijn dit nou jongens- of meisjesnamen? Als ik brieven of mails van lezers beantwoord, schrijf ik regelmatig ‘Geachte …’ zonder daarachter het gebruikelijke heer of mevrouw te noemen, omdat mij niet duidelijk is of ik door een man of vrouw word aangeschreven.

Uw brief werd geplaatst onder de niet mis te verstane kop ‘Dirigent of dirigente? De krant zwabbert’. U gaf twee voorbeelden waaruit dat inderdaad bleek. Zo werd in Letter&Geest van vorige week Sophie Calle kunstenaar dan wel kunstenares genoemd. Diezelfde zaterdag noemden wij Karina Canellakis de eerste chef-dirigente en de eerste vrouwelijke dirigent.

Een worsteling is het inderdaad, vertelt mij desgevraagd Joost van Egmond, coördinator van de eindredactie. Onze schrijfregels zeggen dat we het liefst sekseneutrale aanduidingen gebruiken voor beroepen. We spreken liever van een verpleegkundige dan van een verpleger of verpleegster, liever van een docent dan leraar of lerares. Ook een dirigent is min of meer sekseneutraal, net als bijvoorbeeld dokter of kunstenaar, zolang tenminste de term dirigente niet ingeburgerd raakt als vrouwelijk alternatief.

Het blijft wikken en wegen

Ook zijn we terughoudend met het vernieuwen van ingeburgerde termen. We zullen een vrouwelijke medewerker van het zwembad niet snel als badmeesteres aanduiden.

Tegelijk houden we ook rekening met het donorprincipe: als een vereniging ons laat weten dat ze een nieuwe voorzitster heeft gekozen en wij maken daar melding van, dan wordt het in de krant niet plots een voorzitter. Zo zoeken wij geregeld ook op of vrouwelijke auteurs zichzelf als schrijver of schrijfster aanduiden. De Volkskrant had tot enkele jaren geleden een ombudsvrouw, terwijl Margo Smit van de NPO een ombudsman is, met het argument dat dit Zweedse leenwoord in het Zweeds sekseneutraal is.

In de overweging om de sekse te benoemen, speelt uiteraard ook relevantie een rol. Karina Canellakis is daar een mooi voorbeeld van. Onze voorkeur voor sekseneutrale aanduidingen is in zo’n geval ondergeschikt aan de rol die haar sekse speelt in onze keuze voor een nieuwsfeit, namelijk dat ze de eerste vrouw is die chef-dirigent wordt. De wisselingen in het interview zelf hadden ook alles te maken met relevantie. Ze wordt aangeduid als ‘vrouwelijke chef-dirigent’ in de context van haar primeur. Gaat het over haar vak, dan volstaat ‘dirigent’. Bij Sophie Calle had inderdaad kunstenaar volstaan.

Uw constatering dat u er vaak pas later in onze teksten achter komt of iemand een man of een vrouw is, kan kloppen. Dit overkomt u wanneer de sekse van de opgevoerde persoon minder relevant is.

Het blijft wikken en wegen, in de wetenschap dat we het nooit naar ­ieders smaak goed zullen doen.

Wat zeker haalbaar is, en waar we na uw brief extra alert aan werken, is het maken van beredeneerde keuzes en die keuzes consequent uitvoeren.

hoogachtend,
Cees van der Laan

Trouw-hoofdredacteur Cees van der Laan schrijft wekelijks over de discussies op de redactie en de keuzes van de krant.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden