null Beeld

ColumnDoortje Smithuijsen

Digitale kunst: gratis, maar peperduur

Al weken probeer ik te begrijpen wat een NFT nou precies is. De term verscheen op mijn horizon in berichten over digitale kunstwerken die de afgelopen tijd voor recordbedragen werden geveild – van het inmiddels beroemde Everydays: The first 5000 days door digitale kunstenaar Beeple tot een serie videokunstwerken van zangeres/kunstenares Grimes. Bij de verkoop van deze kunstwerken werden niet de werken zelf geveild, maar de bijbehorende NFT’s: non fungible tokens, unieke blockchain-versleutelingen waarmee het werk verbonden wordt aan de koper.

Het vreemde aan NFT’s is dat ze hun waarde ontlenen aan iets waar iedereen in principe toegang tot heeft: het zijn de eigendomsbewijzen van online video’s, foto’s, gifjes of memes. Eigendomsbewijzen, kortom, van dingen die in essentie gratis zijn. Dat maakt ze niet minder gewild: de NFT’s van Grimes’ kunstwerken gingen voor 6 miljoen dollar onder de online hamer; Beeple verkocht die van Everydays voor 69,3 miljoen dollar.

In de Netflixdocumentaire Made you look wordt het inmiddels beroemde schandaal rond de New Yorkse Knoedler Gallery gereconstrueerd. De galerie verkocht jarenlang voor in totaal 80 miljoen dollar aan neppe Pollocks, Rothko’s en De Koonings. Miljonairskoppel Domenico en Eleonore de Sole had bijvoorbeeld jarenlang een neppe Rothko van 5,5 miljoen dollar als pronkstuk in hun huis hangen. Ze spanden een rechtszaak aan tegen Knoedler – niet alleen om hun schadevergoeding op te eisen, maar ook om aan de wereld te laten zien hoeveel onrecht ze was aangedaan.

Tijdens het bekijken van de documentaire bekruipt je af en toe het gevoel: wat maakt het uit? De schilderijen die de klanten van Knoedler kopen zijn prachtig – fakes, maar uitmuntende fakes. Zelfs experts zagen vaak het verschil niet en zetten zonder aarzeling hun handtekening onder een echtheidsverklaring. Duidelijk wordt hoe we in de eenentwintigste eeuw de waarde van kunst bepalen: niet op basis van schoonheid, maar op basis van verifieerbare authenticiteit en het bijbehorende prijskaartje.

Het gaat niet langer om het werk, maar om de echtheidsakte

In de wereld van NFT’s lijkt deze situatie te zijn geëscaleerd: het gaat niet langer om het werk dat je koopt, maar om de echtheidsakte. We zijn het eigendom ervan gaan prevaleren boven de kunst zelf. Op het eerste gezicht geen slechte ontwikkeling: nu kunnen oneindig veel mensen genieten van digitale kunstwerken, simpelweg omdat één rijke stinkerd het belangrijk vindt er eigenaar van te worden, en daarmee de kunstenaar flink ondersteunt.

Ondertussen zorgt de run op NFT’s voor bizarre situaties. Onlangs kwam blockchainbedrijf Injective Protocol op de proppen met wat ze noemden Burned Banksy. Hun strategie: ze kochten een Banksy-print genaamd Morons voor 95.000 dollar, creëerden een NFT van die print, en deelden vervolgens een filmpje waarin ze de print in de fik zetten. Dat leverde een enorme waardestijging op: de NFT werd een dag later verkocht voor 380.000 dollar.

Wat Banksy hier zelf van zou vinden, hoef je je eigenlijk niet af te vragen. Morons is een simpele print van een veilinghuis: een veilingmeester omringd door kopers. Op het schilderij dat geveild wordt, staat alleen tekst. ‘I can’t believe you morons are actually buying this.’

Doortje Smithuijsen is filosoof en journalist en schrijft om de week over de dilemma’s in de online-samenleving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden