OpinieWetenschap

Die 20 miljoen euro is een wassen neus

null Beeld

De crisissteun voor jonge wetenschappers stelt in wezen niets voor, terwijl hun onderzoek hard nodig is, schrijven Frank Wolters, Daniel Bos en Silvan Licher. 

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) stelt 20 miljoen euro beschikbaar voor jonge wetenschappers wier onderzoek door de coronapandemie vertraging heeft opgelopen. NWO geeft daarmee gehoor aan het verzoek van minister Van Engelshoven, dat zij enkele dagen eerder aan NWO richtte in reactie op Kamervragen over de bescherming van Nederlands wetenschappelijk talent.

Sinds de uitbraak van de coronapandemie loopt veel wetenschappelijk onderzoek vertraging op door de beperkte toegankelijkheid van instituten en laboratoria, problemen bij het werven van studiedeelnemers, en gestaakt veldwerk. Deze vertraging treft vooral jonge academici die hun projecten binnen de duur van een tijdelijk contract moeten volbrengen. En dat zijn er nogal wat.

In 2018 had 41 procent van de universiteitsmedewerkers een tijdelijk contract, tegenover een landelijk gemiddelde van 27 procent. Het is eerder regel dan uitzondering dat jonge onderzoekers na hun promotie een reeks van tijdelijke contracten in binnen- en buitenland aan elkaar knopen in de jacht op een universitair (hoofd)docentschap. Dit langer bestaande pijnpunt krijgt tijdens de huidige crisis een nieuwe betekenis: de pandemie leidt tot tijdsnood die hele onderzoeksprojecten en daarmee wetenschappelijke carrières in gevaar brengt.

Verschillende belangenverenigingen, waaronder de Jonge Akademie en het landelijke netwerk van postdoctorale onderzoekers, hebben daarom breed uitgemeten dat onderzoekstalent en investeringen verloren gaan zonder een passende regeling die uitloop van onderzoeksprojecten toestaat. Zeker voor onderzoekers in de laatste fase van een tijdelijke aanstelling, bijvoorbeeld in een promotietraject, geeft een dergelijke regeling de mogelijkheid om projecten af te ronden die anders verloren zouden gaan. Dat doet niet alleen recht aan hun inspanning en carrière, maar ook aan de (vaak maatschappelijke) investering die dit onderzoek mogelijk maakt en het maatschappelijk belang ervan.

Het besluit van NWO lijkt dan ook een gul en rechtvaardig gebaar. Wie verder leest, ziet echter dat dit bedrag slechts een schijntje is van de door de Jonge Akademie beraamde schade, en dat er voor de aangekondigde regeling van NWO helemaal geen extra geld beschikbaar wordt gemaakt. De voorgenoemde 20 miljoen euro was niet meer in te passen in de wetenschapsbegroting van de Rijksoverheid. Het bedrag wordt daarom in korting gebracht op de reguliere wetenschapsfinanciering voor de Nationale Wetenschapsagenda van 2021, die hierdoor met maar liefst 15 procent wordt gekort.

Dat maakt deze maatregel voor de wetenschap, en de positie van een grote groep jonge wetenschappers die afhankelijk is van deze financiering, welbeschouwd een wassen neus. En deze maatregel staat niet op zich.

Gepauzeerd

Sinds het uitbreken van de pandemie is een groot deel van de aanvragen voor nieuwe onderzoeksgelden gepauzeerd, en het is nog maar de vraag in hoeverre de verschillende programma’s kunnen worden hervat. Dit treft niet alleen de semipublieke instanties zoals NWO, maar ook grote, nationale gezondheidsfondsen die voor een belangrijk deel van hun inkomsten afhankelijk zijn van collectebusacties – minder gehouden door de epidemie – en daarnaast aanvullende kosten hebben gemaakt voor Covid-19-onderzoek.

Los van Covid-19, dringt NWO al jaren tevergeefs aan op verruiming van het wetenschapsbudget, ondersteund door een rapport van de KNAW waar minister Van Engelshoven nota bene zelf om had gevraagd. De trend van afkalvende financieringsruimte voor onderzoek in de zogeheten eerste geldstroom (namelijk de Rijksbijdrage) is daarmee allesbehalve gekeerd.

De 20 miljoen corona-‘compensatie’ is een wassen neus van weinig wetenschappelijk en maatschappelijk belang, tenzij deze middelen vanuit de rijksoverheid extra aan NWO worden toebedeeld. Zeker in een tijd dat de maatschappij rust op de schouders van de wetenschap in het bestrijden van de Covid-19-pandemie, is het onderzoeksbudget cruciaal.

Lees ook:

Wim van Saarloos: ‘We moeten hoe we de­ wetenschap hier vormgeven, een herstart geven’

Er moet rust komen in het wetenschapsbedrijf, zegt Wim van Saarloos. Deze week nam hij afscheid als president van de KNAW.

Spinoza-winnaar Nynke Dekker: ‘Wij hebben de biologie dynamiek gegeven’

Nynke Dekker trekt met een pincet aan DNA-moleculen. Om te achterhalen hoe de motor van het leven werkt. Voor dat werk ontvangt zij dit jaar de Spinozapremie, de hoogste onderscheiding in de Nederlandse wetenschap. Ze vertelt over haar onderzoek.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden