Beeld Trouw

Column Stevo Akkerman

Deugen de meeste mensen? Soms wel, soms ook niet

Er is een profeet opgestaan en hij heeft een blijde boodschap: anders dan wel wordt aangenomen, is de mens van nature geen beest. “De meeste mensen deugen”, zegt Rutger Bregman, en als ik hem een profeet noem, is het omdat zijn gelijknamige boek met zoveel aplomb gepresenteerd wordt. Het gaat volgens de ondertitel om niets minder dan ‘Een nieuwe geschiedenis van de mensheid’.

Intussen laat de auteur zich in interviews kennen als een aangename en zelf-kritische gesprekspartner en voor wie is opgegroeid met het idee dat ‘wij niet in staat zijn tot enig goeds en geneigd tot alle kwaad’ is zijn verhaal bepaald aanstekelijk. Ik denk dat Bregman gelijk heeft dat onze samenleving te veel is gebouwd op wantrouwen. Toch ruik ik ook onraad, vanwege de hemelbestormende en alles-op-zijn-kop-zettende fanfare die zijn optocht begeleidt.

Arnon Grunberg had er ook last van, hij had het gisteren in de Volkskrant over een ‘heilsleer’ en zag in Bregman al een ‘volkscommissaris voor optimisme en geluk’. “De gemiddelde heilsleer heeft ­altijd problemen gehad met feiten, kunst, gedachten, kortom alles wat die heilsleer in de weg staat”, aldus Grunberg. Inderdaad, een al te begerig grijpen naar het goede kan zich gemakkelijk tegen zichzelf keren, de geschiedenis barst van de voorbeelden.

Moorddadige gevolgen

Het gold bij uitstek voor de seculiere utopieën van communisme en nationaal-socialisme, met moorddadige gevolgen. Maar alle systemen die claimen de steen der wijzen te hebben gevonden, dreigen het wereldraadsel en de overige openstaande rekeningen in één simpele formule te willen vangen. En alle mensen dan meteen ook maar.

Godsdiensten lenen zich hier ook goed voor. Ik stuitte gisteren op verschillende illustraties van de neiging het leven in de mal van de leer te persen, met alle gevolgen van dien. Toevallig allemaal uit evangelical Amerika, maar dat is een stroming met wereldwijde impact, geen lokale gekkigheid. De christelijke ‘homogenezer’ McKrae Game, zelf deze zomer uit de kast gekomen, vroeg vergeving voor het leed dat hij had aangericht, de gebedsgenezer en tv-prediker Benny Hinn erkende dat zijn welvaartsevangelie alleen om geld had gedraaid en zijn collega Joyce Meyer gaf ook toe dat de zaak uit de hand was gelopen: “Bij alle problemen was het: je hebt niet genoeg geloof. Werd je ziek, dan had je niet genoeg geloof. Ging je kind dood, dan had je niet genoeg geloof. Nou, dat is onjuist.” Mooi die erkenning, maar het stemde me ook bitter – wie mijn boek ‘Donderdagmiddagdochter’ heeft gelezen begrijpt waarom.

Ik wil Bregman natuurlijk al dit onheil niet in de schoenen schuiven. Het gaat mij erom dat een radicale keuze, die de tegenstellingen in onszelf en in ons bestaan wil opheffen door dat ene recept tegen alles, geen recht doet aan de realiteit. Deugen de meeste mensen? Soms wel, soms ook niet. Dat maakt het zo ingewikkeld. “Het goede”, zo zei Rowan Williams onlangs in Trouw, “is hoopvol te leven met imperfectie.”

Drie keer per week schrijft Stevo Akkerman een column waarin hij de ‘keiharde nuance’ en het ‘onverbiddelijke enerzijds-anderzijds’ preekt

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden