null

OpinieBoerenprotest

Demonstratievrijheid komt niet neer op het recht om te treiteren

Beeld

Boeren die menen dat zij in hun recht staan als ze anderen lastigvallen met hun demonstraties, miskennen juist de betekenis van grondrechten en democratie. Dat schrijven rechtsgeleerden Guido Terpstra en Stefan Philipsen.

Guido Terpstra en Stephan Philipsen

Eerder deze maand verboden de veiligheidsregio’s in het noorden van het land demonstraties met trekkers. De rechter liet dit verbod in stand. Volgens Farmers Defence Force kwam hiermee de democratie onder druk te staan, omdat de betogingsvrijheid werd geschonden. Dit standpunt miskent dat acties die in de kern beogen de samenleving te blokkeren, niet door grondrechten kunnen worden gerechtvaardigd.

Dergelijke acties keren zich juist ­tegen de essentie van grondrechten en democratie. Het College voor de Rechten van de Mens zou zich moeten uitspreken tegen dit oneigenlijke gebruik.

De vrijheid van betoging is een ‘politiek grondrecht’. De idee achter deze grondrechten is dat een democratische samenleving conflicten niet beslecht met geweld of intimidatie, maar via inhoudelijk debat. De demonstratievrijheid biedt eenieder de mogelijkheid duidelijk positie in het maatschappelijk debat in te nemen. Groepen gelijkgestemden kunnen in het openbaar hun standpunten demonstreren, en laten horen en zien hoezeer deze standpunten leven. De vrijheid van betoging ­onderstreept daarmee het zogeheten deliberatief ideaal dat aan de democratie ten grondslag ligt. Dit houdt in: ­ieder argument moet worden gehoord en gewogen. Het democratisch samenlevingsmodel beoogt zo te voorkomen dat burgers in conflict hun toevlucht zoeken tot geweld en dwang.

Ontwrichting als doel

Uiteraard hebben betogingen in de openbare ruimte gevolgen voor de omgeving. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens heeft bepaald dat in een democratie tolerantie voor dat soort hinder moet bestaan. Er bestaat nu eenmaal geen recht om je nooit aan anderen te hoeven storen, of nooit overlast van iemand anders standpunten en acties te hoeven ondervinden. Maar dat betekent niet dat met een ­beroep op de vrijheid van betoging doelbewust snelwegen en distributiecentra mogen worden afgesloten, of de minister haar bewegingsvrijheid mag worden ontnomen.

In de stikstofdiscussie zien we steeds meer acties, waarbij hinder voor medeburgers geen bijeffect is, maar het primaire doel. Niet het onder de aandacht brengen van een argument staat centraal, maar het veroorzaken van ontwrichting, als drukmiddel om het eigen gelijk af te dwingen.

Daarmee raken de acties losgezongen van het doel van de vrijheid van ­betoging. Het blokkeren van het maatschappelijk leven met trekkers keert zich tegen de kern van politieke grondrechten: de idee dat we in dit land conflicten oplossen door dialoog en vreedzame uitwisseling.

Treiterrechten

Om begrijpelijke redenen zijn bestuurders en politici meestal terughoudend met het bekritiseren van demonstranten. Tegelijk vergt onze democratische rechtsstaat dat uitgelegd blijft worden waarvoor grondrechten wel, maar ook waarvoor zij niet zijn bedoeld. Acties met als doel het hinderen, intimideren of blokkeren van medeburgers hebben niets met de legitieme uitoefening van grondrechten te maken. Zulke acties beperken of verbieden is dan ook niet in strijd met de democratische grondbeginselen van onze samenleving, eerder een herbevestiging.

Grondrechten zijn geen treiterrechten. Het is goed dat de rechter een grens stelde aan het ongerechtvaardigde beroep op de demonstratievrijheid.

Maar ook het College voor de Rechten van de Mens zou zich actief en stevig moeten uitspreken tegen het misbruik van grondrechten. Democratie vereist bescherming van grondrechten, maar ook aandacht voor de grenzen ­ervan. Dit hoort bij de voorlichtende taak van dit college, en geeft bovendien erkenning aan de boeren die wél op een democratische wijze hun standpunt onder de aandacht brengen.

Guido Terpstra is docent staats- en bestuursrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Stephan Philipsen is docent staatsrecht aan de Universiteit Utrecht.

Lees ook:

FDF kondigt landelijke actiedag aan op woensdag 22 juli

De actiegroep Farmers Defence Force (FDF) heeft een landelijke actiedag aangekondigd tegen onder meer de veevoermaatregelen van het kabinet. De boerenprotestgroep roept de rest van Nederland op die dag thuis te werken.

Boeren vechten beperking demonstratierecht aan in Groningen

Boeren van de Farmers Defence Force (FDF) en de Veiligheidsregio Groningen staan tegenover elkaar in de rechtbank in Groningen. De FDF is het niet eens met beperkingen die aan de boeren zijn opgelegd wat betreft het recht om te demonstreren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden