Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De zorgverlener moet meer zijn dan een voorbijganger

Opinie

Femmianne Bredewold en Simon van der Weele

© ANP
Opinie

Verstandelijk beperkten hebben juist behoefte aan een vaste zorgprofessional die er echt voor hen is. De opzet van de zorg gaat daar dwars tegenin, met beleid dat een hechte band tegengaat, stellen Femmianne Bredewold en Simon van der Weele van de Universiteit voor Humanistiek vast, tot hun ongenoegen

De zorgsector kampt met een groot en nog steeds groeiend personeelstekort, van tot wel 125.000 mensen in 2022. Politici uiten hun zorgen, maar concrete maatregen blijven uit. Intussen gaat de discussie over robots en over mantelzorgers. Er wordt in de zorg dus vooral veel van technologie en mantelzorgers verwacht en niet zozeer van zorgprofessionals.

Lees verder na de advertentie
Voor veel mensen met een verstandelijke beperking horen hun ­begeleiders en zorgverleners bij de ­belangrijkste personen in hun leven

Als er al over zorgprofessionals wordt gedacht, dan heeft men het vooral over hoe ze zichzelf zo onbelangrijk mogelijk kunnen maken. De cliënt moet het zelf doen met diens eigen netwerk. Dat zou ook in het belang van cliënten zijn, want terwijl professionals steeds zouden wisselen, zou familie blijvend zijn, en geholpen door robots heb je dan steeds minder personeel nodig. Zo dreigt de rol van zorgprofessionals in het leven van mensen die zorg nodig hebben steeds verder te worden uitgekleed.

Vriend en raadgever

Dit spoort niet met wat cliënten in de zorg willen en nodig hebben. Tijdens ons onderzoek naar afhankelijkheid van mensen met een verstandelijke ­beperking ontdekten we dat zij juist veel van professionele hulpverleners verwachten. Voor veel mensen met een verstandelijke beperking horen hun ­begeleiders en zorgverleners bij de ­belangrijkste personen in hun leven. Naast hun familie kent niemand hen beter, ook omdat hun sociale netwerk vaak erg klein is. De zorgverleners ­nemen daarom een prominente plaats in. Mensen met een beperking hebben niet alleen behoefte aan iemand die hen helpt met wassen, aankleden en de administratie. Ze willen vooral een maatje, vriend en raadgever – iemand die er voor hen is en blijft.

In het verleden kon dat. In de jaren zestig en zeventig zagen zorgprofessionals – onder het mom van zelfontplooiing – het als hun taak in nauw persoonlijk contact met cliënten hun leven vorm te geven. Er was veel overlap tussen hun rol als zorgverlener, maatje, vriend en raadgever. Het waren geen tegenstrijdige begrippen. In het huidige zelfstandigheidsregime worden professionals echter al tijdens de opleiding geïnstrueerd om zich ‘professioneel’ op te stellen. 

In de beroepscode voor de sociaal werker lezen we bijvoorbeeld dat zij in het contact met de cliënt ‘gepaste afstand’ moeten bewaren. Dat zagen we ook in ons onderzoek. Begeleiders praten zelden over hun persoonlijke leven met cliënten. En bij veel organisaties krijgen cliënten om de paar jaar een nieuwe persoonlijk begeleider, zodat hun band niet te intiem wordt – ook als cliënten hun begeleider willen houden Dit regime biedt daarmee minder ruimte voor het opbouwen van een persoonlijke band. Een groot gemis voor mensen met een verstandelijke beperking.

Geen robot

Het zelfstandigheidsregime zou ook kunnen verklaren waarom het zo moeilijk is om personeel te vinden en te houden. Want wie wil een baan waarin je steeds de boodschap krijgt dat het ­eigenlijk draait om robots, mantelzorgers en eigen regie van cliënten? Dat het beste wat jij kunt doen is jezelf overbodig maken?

Om het personeelstekort in de zorg te bestrijden en de kwaliteit van leven van zorgbehoevenden te verhogen, verdient de band tussen cliënten en zorgpersoneel herwaardering. Zo’n herwaardering vergt verandering, zowel in de opleiding als in de organisatiecultuur en in de boodschap die de overheid over zorg uitdraagt.

Verduurzaam het personeelsbeleid, ­zodat zorgprofessionals meer kunnen zijn dan alleen ‘passanten’. Dat kan bijvoorbeeld met betere arbeidsvoorwaarden, waar ook beroepsvereniging V&VN vorig jaar al voor pleitte. En benadruk in de beroepscode niet de ‘gepaste afstand’, maar juist de relatie. Want cliënten willen geen robot, maar een mens en maatje.

Lees ook:

Als bloempot ziet die zorgrobot er best gezellig uit

In een gloednieuw zorglaboratorium in Utrechtleren mbo-studenten hoe ze straks met zorgrobots moeten samenwerken. Met dit ‘future care lab’ wil de onderwijsinstelling een voorbeeld zijn voor de regio.

Er blijft geen mantelzorger meer over

Ouderen kunnenin de toekomst minder een beroep doen op vrienden en familieleden. Ookzorginstellingen kunnen door personeelstekorten niet altijd de nodige hulpbieden. Het gevolg is dat ouderen te lang thuis blijven wonen en ongelukken krijgen.

Deel dit artikel

Voor veel mensen met een verstandelijke beperking horen hun ­begeleiders en zorgverleners bij de ­belangrijkste personen in hun leven