null Beeld

CommentaarSurveillancestaat

De zorgen over de nieuwe Big Brother-wet zijn terecht

Redactie Trouw

Nederland dreigt een surveillancestaat te worden, waarschuwde deze week Aleid Wolfsen van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Hij riep de Eerste Kamer daarmee op de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS) niet aan te nemen. Deze wet kan voor een nog grotere ramp zorgen dan de toeslagenaffaire.

De oproep is niet mis te verstaan. De AP laat zien dat de in 1949 geschreven voorspellende roman van George Orwell 1984 alsnog waarheid wordt. Orwell schreef een voor die tijd huiveringwekkende toekomstvisie, met een overheid die op alles en iedereen toeziet. Uit zijn beroemde roman komt ook de leus ‘Big Brother Is watching you’ voort.

Bijna 75 jaar later leven we metBig Brother’, een samenleving die destijds als zeer beangstigend werd beschouwd. Het is niet alleen de overheid, ook grote buitenlandse techreuzen verzamelen onze digitale wandelingen, en gebruiken die zelfs voor commerciële doeleinden.

Dit massale gebruik van data is dankzij de technologische revolutie mogelijk. Het is enorm makkelijk geworden om informatie van burgers te verzamelen, uit te wisselen, te interpreteren en toe te passen. En het dient vaak een goed doel, want volgens het wetsvoorstel WGS wordt die informatie verzameld voor een ‘zwaarwegend algemeen belang’ als de opsporing van criminaliteit, fraude en misbruik.

We zijn niet meer naïef

De technologische revolutie biedt veel moois. Maar we zijn niet meer naïef. Er is inmiddels voldoende bekend over de schaduwzijde van het ongebreidelde en ondeskundige gebruik van data. Zo kunnen hierdoor gericht groepen worden geselecteerd op grond van wijk, geloof, ras, seksuele geaardheid, ziekte of inkomen. Als er niet uiterst zorgvuldig met deze gegevens wordt omgegaan, de uitgangspunten van de rechtsstaat gehandhaafd worden en goede transparante controle is geregeld, liggen misbruik en een reeks mensenrechtenschendingen op de loer.

Het wetsvoorstel WGS regelt dat opsporingsinstanties gegevens mogen uitwisselen, eventueel zelfs met private partijen, zoals banken. Het werd vorig jaar al fors bekritiseerd door mensenrechtenorganisaties, de Raad van State en de Autoriteit Persoonsgegevens. Toch nam de Tweede Kamer deze wet aan, uitgerekend op de dag dat de toeslagencommissie haar schokkende rapport Ongekend onrecht presenteerde.

De Eerste Kamer zit nu met het wetsvoorstel in haar maag en stelt de behandeling steeds uit. De AP en het College voor de Rechten van de Mens concluderen dat de wet schendingen van mensenrechten, zoals discriminatie, mogelijk maakt. Bovendien blijft onduidelijk hoe precies wordt omgegaan met risicoprofilering, of geborgd wordt dat burgerrechten worden beschermd.

Het kabinet-Rutte III is vanwege de toeslagenaffaire in januari afgetreden. Dat zou moeten betekenen dat er ook lessen worden getrokken. Dit wetsvoorstel is met de kennis van nu niet meer acceptabel. Beter ten halve gekeerd, dan ten hele gedwaald.

Het commentaar is de mening van Trouw, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden