null

OpinieLaatste wil

De zelfdodingsactivisten van Laatste Wil ondermijnen de democratische rechtsstaat

Misschien is er een nieuwe wet nodig over hulp bij zelfdoding, maar de wijze waarop leden van de Coöperatie Laatste Wil dat proberen af te dwingen gaat recht tegen de democratische rechtsstaat in, betoogt hoogleraar gezondheidsrecht Martin Buijsen.

Martin Buijsen

Afgelopen woensdag vond de pro-formazitting plaats in de zaak van Alex S. (28), de Eindhovenaar die verdacht wordt van het verkopen van zelfdodingspoeder ‘middel X’, dat volgens justitie door zeker vijftien mensen is gebruikt. Met Alex S. vindt ook de Brabantse psycholoog Wim van Dijk – eveneens lid van de Coöperatie Laatste Wil (CLW) – dat iedereen die dat wil, zijn leven zelf moet kunnen beëindigen met een zelfdodings­middel.

Van Dijk (77) trad enkele dagen eerder naar voren met een interview in de Volkskrant. Als klant van Alex S. leverde hij zelf weer het middel (in poedervorm als conserveermiddel in chemische groothandels verkrijgbaar) naar eigen zeggen aan ruim honderd mensen. “Ik ben me bewust van de consequenties van mijn verhaal. Het maakt me niet uit”, aldus Van Dijk in het interview. “Ik wil dat de maatschappelijke onrust zo groot wordt dat justitie hier niet omheen kan. Het kan me niet zo veel schelen of ze me arresteren of me in de bak douwen. Ik wil dat er iets gebeurt.” Ook Van Dijk wordt inmiddels verdacht van hulp bij zelfdoding.

Roekeloosheid

Het zijn niet eens de genoemde aantallen aan wie dit middel zou zijn geleverd die deze zaak zo buitengewoon verontrustend maken. Het is de onbescheidenheid waarvan de uitspraken van Van Dijk getuigen, die ronduit verbijsterend is. Het geloof in het eigen gelijk en de bijbehorende roekeloosheid zijn adem­benemend. En zo gevaarlijk.

Zelfdoding is niet strafbaar en over hulp bij zelfdoding wordt in de samenleving tegenwoordig onmiskenbaar anders gedacht dan ten tijde van het van kracht worden van het verbod op hulp bij zelfdoding in 1886. We spreken al lang niet meer over zelfmoord en ook de roep om het verbod uit het wetboek van strafrecht te halen is niet van vandaag of gisteren.

Het verbod is ook niet absoluut. Sinds 2002 hebben we de Euthanasiewet. Weliswaar wordt die wet door velen gezien als een verworvenheid, maar welbeschouwd is het óók een erg paternalistische wet. Wil men er een beroep op kunnen doen, dan moet er sprake zijn van uitzichtloos en ondraaglijk lijden als gevolg van een medische classificeerbare aandoening of stoornis.

En er zal een arts bereid gevonden moeten worden om het gevraagde te doen, een arts die daarbij zorgvuldigheidseisen in acht te nemen heeft en zich toetsbaar en daarmee kwetsbaar moet opstellen. Uiteindelijk is de Euthanasiewet een wet voor dokters, veel meer op compassie gebaseerd dan op respect voor autonomie. In een recht op levensbeëindiging op verzoek of hulp bij zelfdoding wordt niet voorzien.

Mensenrecht

Toch heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens uitgemaakt dat het recht om te beslissen over het eigen levenseinde een mensenrecht is, een feit waarop de CLW in haar advertenties steevast wijst. Dat voor een staat hieruit niet de verplichting voortvloeit om zelfdoding te faciliteren, en dat de staat volgens datzelfde Hof de levens van kwetsbare medemensen onverminderd te beschermen heeft, laat de coöperatie helaas onvermeld.

Misschien is de samenleving wel toe aan nieuwe wetgeving. Maar in een staat als de onze bediscussiëren we dit. In een democratische rechtsstaat winnen we de ander voor ons standpunt met argumenten, en niet met geweld. In zo’n staat zijn wij óók bereid om ons door de ander te laten overtuigen en stellen we de regels pas vast wanneer deze door een meerderheid gedragen worden.

Over de zin van een strafrechtelijk verbod op hulp bij zelfdoding behoort te worden gesproken, in het parlement, op opiniepagina’s, waar dan ook. Wie uit sympathie met de denkbeelden van Van Dijk en S. het doen en laten van deze zeloten kwalificeert als heroïsche burgerlijke ongehoorzaamheid, ontgaat toch echt de diepe minachting die zij voor de democratische rechtsstaat ten toon spreiden.

Lees ook:

Wat drijft Wim van Dijk, verstrekker van het dodelijke poeder ‘middel X’?

Voor het eerst maakte een verstrekker van het dodelijke ‘middel X’ zichzelf bekend. Wie is deze Wim van Dijk en wat drijft hem?


Alex S. vindt dat iedereen die dat wil, zijn leven moet kunnen beëindigen met een zelfdodingsmiddel

Woensdag was de eerste zitting in de zaak tegen Alex S. Hij wordt ervan verdacht een zelfdodingsmiddel te hebben verkocht. Zeker 15 mensen gebruikten dat middel volgens justitie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden