Column Lex Oomkes

De Zalmnorm wordt om zeep geholpen

De Zalmnorm viert een jubileum. In 1994, 25 jaar terug dus, besloot het eerste kabinet-Kok een trendmatig begrotingsbeleid te gaan voeren. Niet bezuinigen in tijden van tegenspoed en niets extra uitgeven bij voorspoed. Minister van financiën Gerrit Zalm overviel zijn kersverse collega’s in het kabinet bij de start met een reeks voornemens rond de overheidsfinanciën die zonder morren werden aanvaard.

Dat hebben de ministers en staatssecretarissen geweten. Hun budgetten lagen opeens voor de hele kabinetsperiode vast. Met de ervaring van meer dan een ­decennium bezuinigingen in het achterhoofd dachten de kabinetsleden een goede afspraak te hebben. Ook al was er economische tegenwind, er hoefde een kabinetspe­riode lang niet over bezuinigingen te worden nagedacht. Niemand die in die tijd nadacht over de vraag of de Zalmnorm ook zo’n mooi idee was in tijden dat het geld tegen de plinten klotste.

Of het nu het vooropgezette doel van de VVD’er ­Gerrit Zalm was, dan wel dat het ging om een mooi bij-effect, het aandeel van de collectieve sector in de volledige economie nam in tijden van voorspoed als vanzelf af. Precies dat effect was voor de toenmalige PvdA-leider Wouter Bos reden de Zalmnorm weg te zetten als een liberale truc. Als er meer economische groei zou zijn, betekende dat immers automatisch een relatief kleinere overheid.

Veel goeds

De Zalmnorm heeft per saldo veel goeds gebracht. Paniek over het tussentijds aanpassen van de begroting is 25 jaar niet voorgekomen, terwijl in de jaren daarvoor de ene crisis na de andere dreigde vanwege de centen. Zalm mag een liberaal zijn met wellicht een geheime agenda, hij verdient hoe dan ook een klein standbeeldje bij de ingang van het ministerie van financiën aan het Haagse Korte Voorhout.

Het is een vreemde samenloop van omstandigheden dat juist het derde kabinet van Zalms partijgenoot Mark Rutte de Zalmnorm aan het ondergraven is.

Ook bij de start van zijn derde kabinet onderschreven de ministers en staatssecretarissen deze benadering van de overheidsfinanciën nog maar eens. Om er vervolgens niet (meer) naar te handelen. Vier jaar lang je inhouden en werken met het budget dat je bij de start van het kabinet is toegewezen, is kennelijk te veel gevraagd van een mens. En niets menselijks is ministers vreemd.

Stilzwijgend

De Raad van State veegt er in het vandaag bij de stukken voor Prinsjesdag gevoegde advies de vloer mee aan. Niet eens omdat het kabinet zich niet aan de zelf ­opgelegde regels houdt, maar omdat het stilzwijgend gebeurt.

En wat dan nog, zou je kunnen zeggen. Met alle noden die zich in de publieke sector voordoen, is het niet meer dan logisch dat extra geld dat aanwezig is, uitgegeven wordt. Dat dit gebeurt zonder daar verder ruchtbaarheid aan te geven of er een ordentelijk politiek ­debat over te voeren, is dan een ondergeschikt punt.

Maar wat gebeurt er als er volgend jaar of daarna opeens minder geld is? Krijgen we dan weer de lastige bezuinigingsrondes van Lubbers’ kabinetten? Want we gaan terug naar de jaren dat de regel van Gerrit Zalm nog niet bestond.

De Raad van State lijkt in zijn advies spijkers op laag water te zoeken. In een tijd dat het allemaal niet op lijkt te kunnen, zit niemand te wachten op zulke zwartkijkers die toch nog een minpuntje in de kabinetsplannen wisten te vinden. Toch heeft de Raad van State zeker geen ongelijk.

Lex Oomkes is politiek commentator van Trouw en schrijft wekelijks een column. Lees ze hier terug

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden