Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De zaak-Gatti lijkt een volgend stadium in het postmoderne kolonialisme

Opinie

Ger Groot

Ger Groot nieuwe foto © Trouw
Column

Zo ben je de bink, zo ligt je carrière aan scherven. De dirigent Daniele Gatti kan ervan meepraten, als de zoveelste gevallen ster in een steeds langer wordende rij.

Nog maar een maand geleden schreef Peter van der Lint in deze krant lyrisch over zijn masterclasses. ‘Gatti is innemend, zegt rake dingen die ook voor leken te begrijpen zijn en maakt een en ander luchtig en humorvol. Je ziet hem genieten, en wij genieten mee.’ Daar is sinds donderdag weinig meer van over. Een paar aantijgingen van ‘grensoverschrijdend gedrag’ waren voldoende.

Lees verder na de advertentie

Wat we ons bij dat laatste moeten voorstellen, is een groot raadsel. De directie van het Concertgebouworkest hult zich in stilte en mistigheid. Wie en hoe talrijk de aanklagers zijn, wat hun klacht precies behelst, hoe die onderzocht is, wie heeft geoordeeld en op welke criteria: we moeten ernaar gissen. Kafka had het niet beter kunnen doen.

Zo’n ingrijpende maatregel met zulke logistieke en financiële consequenties: dan moet het wel héél erg zijn geweest

De bal begon te rollen met een publicatie in The Washington Post  van precies een week eerder: zo snel kunnen de dingen gaan. Volgens twee vrouwelijke musici had Gatti hen onzedelijk benaderd, niet recentelijk maar de één bijna en de ander ruim twintig jaar geleden. Tot voor kort zou zelfs verkrachting in Nederland in dat laatste geval al verjaard zijn geweest. Maar Gatti’s misstap was niet eens in de buurt daarvan gekomen. Een uitnodiging naar zijn persoonlijke kleedkamer en een poging tot een kus.

Vinger over de wang

Was wat Gatti zich in Amsterdam veroorloofde erger? Voldoende voor een echte aanklacht bij een echt gerecht is het kennelijk niet. Het geruchten- en lastercircuit doet de rest. Zo’n ingrijpende maatregel met zulke logistieke en financiële consequenties: dan moet het wel héél erg zijn geweest. ‘Je kunt niet tijdens het applaus je vinger over de wang van een vrouwelijke solist strijken. Gatti had daar, net als veel andere chefs, geen benul van,’ zegt een anonieme musicus uit het orkest.  Op welk niveau de verdachtmakingen zich inmiddels bewegen, bewees het radioprogramma Met het oog op morgen in een interview met een zangeres die zelf verklaarde in haar professionele leven nooit ergens last van te hebben gehad. Maar ja, Gatti, een Italiaan hè: dan weet je het wel.

Seks en de Verenigde Staten: het blijft een probleem – maar erg is dat niet zolang de Amerikaanse opvattingen zich tot de eigen samenleving beperken

De enige die tot nu toe dreigt met juridische stappen is Gatti zelf. Dat is zijn goed recht, maar alleen al die aankondiging was op Twitter goed voor een storm van hoon. Denkt deze hufter óók nog het recht voor zijn karretje te kunnen spannen, in plaats van met de staart tussen de poten weg te sluipen naar de vergetelheid! Beter laat zich niet illustreren hoe het rechtsbesef in een oogwenk kan worden weggevaagd door het geweld van het schervengericht. De tweets die zich verkneukelden over de buitenkans op deze manier af te komen van een toch al tegenvallende dirigent reken ik niet eens mee.

Voor het Concertgebouworkest is er inmiddels sprake van een ‘onherstelbare beschadiging van het vertrouwen’, zo liet het in zijn summiere mededeling weten. Dat verbaast me niets – en eerlijk gezegd is het niet de eerste keer dat het KCO zoiets met zijn dirigent overkomt. Ook met Bernard Haitink waren de verhoudingen jarenlang ernstig verstoord – maar reden om die stante pede met pek en veren de muzikale wereld uit te jagen, is dat nooit geweest.

Niet meer welkom

Toen was er waarschijnlijk geen gevaar van ‘commotie onder stakeholders in binnen- en buitenland’, waar de directie van het KCO nu uitdrukkelijk voor waarschuwt. Lees gerust: als we niks doen, krijgen we gedonder met de Amerikanen. In de Volkskrant gaf hoogleraar muziekwetenschappen Emile Wennekes indirect voeding aan die interpretatie: ‘Als concertzalen in bijvoorbeeld de Verenigde Staten zeggen: jullie zijn niet meer welkom, heeft het orkest een groot probleem,’ aldus Wennekes. ‘Het laatste wat de directie wil, zijn bezoekers die demonstratief de zaal uitlopen.’ 

Seks en de Verenigde Staten: het blijft een probleem – maar erg is dat niet zolang de Amerikaanse opvattingen zich tot de eigen samenleving blijven beperken. Dat doen ze al lang niet meer. Het Rijksmuseum vervangt de onderschriften bij zijn schilderijen na klachten van Amerikaanse toeristen. Het Europese zakenleven moet zich terugtrekken uit Iran omdat Trump dat land wil isoleren - en ook de EU is niet zo goed of ze gaat gehoorzaam met de pootjes omhoog. De zaak-Gatti lijkt een volgend stadium aan te kondigen in dit postmoderne kolonialisme: van economie en cultuur naar zeden en gewoonten, seks en erotiek. Dat is geen vrolijk stemmend vooruitzicht. 

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril.

Deel dit artikel

Zo’n ingrijpende maatregel met zulke logistieke en financiële consequenties: dan moet het wel héél erg zijn geweest

Seks en de Verenigde Staten: het blijft een probleem – maar erg is dat niet zolang de Amerikaanse opvattingen zich tot de eigen samenleving beperken