ColumnNelleke Noordervliet

De ‘young gaze’ bepaalt het beeld van de oudere

Sommige oudere mensen ­laten ‘niet reanimeren’ op hun borst tatoeëren. Ik zou een bordje om willen hangen: NIET BETUTTELEN.

KRO-NCRV heeft als slogan ‘Laten we wat meer naar elkaar omkijken’. Dat klinkt goed. Dat omvat iedereen, ongeacht leeftijd of levenswijze. Maar zodra ofwel de jeugd ofwel de oudere apart wordt genoemd als categorie die om­kijken nodig heeft, sluipt er een toon in van betutteling. Voor kinderen is dat tot daaraan toe, hoewel ook onjuist. Voor ouderen is het ergerniswekkend.

Ouderen worden tegenwoordig vooral aangesproken als probleem: vergrijzing. Tegelijkertijd wordt de oude dag al even betuttelend gerelativeerd door het ‘de derde levensfase’ te noemen die moet worden ‘gevierd’. Ouderen zijn ­ofwel krasse knarren die aan één stuk door actief genieten, ofwel eenzame hulpbehoevende mensen die naar de dood verlangen.

‘De derde levensfase’, rapport van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, slaat zo’n vals-positieve toon aan van hoe fijn het is oud te worden in onze maatschappij en hoe sterk en weerbaar we zijn en hoe we die ge­weldige fase zinvolle inhoud kunnen geven. Goed bedoeld, maar ik word er wee en opstandig van.

Uit het onderzoek naar ‘voltooid ­leven’ blijkt dat een zeer klein gedeelte van de ouderen een soort rationele doodswens heeft die je zou kunnen omschrijven als ‘voltooid leven’, en de nadrukkelijke behoefte voelt aan autonomie, maar dat het merendeel van de ondervraagde mensen kampt met levensproblemen waarop ze geen ander antwoord hebben dan de dood. Het gros daarvan is lager opgeleid en vrouw. Waarom zoveel meer vrouwen dan mannen er geen gat meer in zien, ­weten de onderzoekers niet. Ik zou hier een hele reeks gratuite verklaringen kunnen geven, maar één van de verklaringen zou kunnen zijn dat vrouwen al tijdens hun hele leven het gevoel hebben ‘er niet toe te doen’, zich te moeten wegcijferen. Dat kan een generatie-kwestie zijn. De geëmancipeerde jongere generaties zullen misschien anders naar het leven kijken.

De reacties op de bevindingen waren voorspelbaar. D66 houdt vast aan het eventueel aangepaste wetsvoorstel. Ziet daar nog steeds de noodzaak van in. Ik zou als ik Pia Dijkstra was dat werk van jaren ook niet zomaar in de prullenbak gooien. De christelijke partijen voelden een lichte triomf. Zie je wel, het is de maatschappij. We moeten ons meer om die arme, eenzame oudjes bekommeren. De theoloog des vaderlands bood de koesterende en troostende armen van de kerk aan. En dat ergert mij dan weer mateloos. Ga weg met je liefdadigheid!

Het punt waar iedereen zorgvuldig omheen loopt is het punt dat soms zo pijnlijk is: gewoon volwassene zijn maar toch niet meer serieus genomen worden. Afgeschreven. Uitgestoten. Houdbaarheidsdatum voorbij. Zelfs popi karakteriseringen als ‘krasse knarren’ of ‘vitalo’s’ categoriseren oudere volwassenen als een bijzondere diersoort.

Sommige ouderen hebben veel aandacht nodig. De personeelstekorten in de zorg roepen een toekomstperspectief op van troepen haveloze oudjes die langs ’s Heren wegen zwerven op zoek naar een warm hol, een beetje gezelschap en een vriend of buur die nog een boodschapje voor je of met je kan doen. En hier en daar een soort hangar of ­garage waar door drie vrijwilligers voor duizend boomers een spelletjesmiddag wordt georganiseerd. Of een bejaardendisco. Hoe komen we op een nette ­manier van al die oudjes af?

Tegelijk wordt er van alles aan gedaan je in leven te houden. Screening. Preventieve maatregelen. Gezondheidsadviezen. Pas op anders word je een kostenpost. Fitte honderdjarigen worden door Gordon heel lief in een aparte schattige categorie gezet alsof het sprekende baby’s zijn. Allemaal neerbuigend en betuttelend.

Vergrijzing is een probleem. Maar een ander probleem dan we denken. Het is het probleem van de blik van jongeren. Zoals de ‘male gaze’ het beeld van de vrouw heeft bepaald, zo bepaalt de ‘young gaze’ het beeld van de oudere.

Ga niet met de oudere op je hurken in gesprek. Twist met ons, twist met ons, twist niet met mate.

Nelleke Noordervliet

Nelleke Noordervliet (Rotterdam, 1945) schreef meerdere romans, novelles en theaterstukken. In 2018 won ze de Constantijn Huygens-prijs voor haar gehele oeuvre. In haar column in Trouw bespiegelt ze tweewekelijks op de actualiteit. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden